AKILLI DELİLER
Yazar: Ebu’l- Kasım En-Neysaburî
Kitabın adı: Akıllı deliler
Özgün adı: Ukalâu’l - Mecanin
Çevirmen: Yahya atak
Romanın sayfa sayısı: 235
Yayınevi: Şule yayınları
Tür: edebiyat - destan hikayeler
Ebu’l- Kasım en-Neysaburî
10. yüzyılda yaşamış İranlı bir filozof ve düşünürdür. Tam adı Ebu'l Kasım Abdurrahman bin İsmail bin Muhammed bin el-Hasan bin Ahmed bin el-Kasım el-Farisi el-Neysaburi'dir. Neysaburi, felsefe, matematik ve astronomi alanlarında geniş bir bilgi birikimine sahipti. Özellikle felsefe alanında ortaya çıkardığı eserleri İslam dünyasında ve Batı'da önemli etkiye sahip oldu. Neysaburi'nin öne çıkan eserleri arasında "Akıllı Deliler" "Felsefe Üzerine" (Maqâlat fî'l-falsafa), "Küçük Mantık Kitabı" (Kitâb es-Siyâsetü'l-Sağîra) ve "Ahlak Üzerine" (Kitâb el-Makāsıd fi'l-Ahlāq) sayılabilir.
"Akıllı Deliler" adlı eseri, İslam filozoflarının geleneksel düşüncesine karşı çıkarak yeni bir felsefi perspektif sunar. Kitap, felsefenin epistemolojisi ve ontolojisi hakkında ciddi tartışmalar içermesiyle tanınır. Neysaburi'nin matematik alanındaki çalışmaları, günümüzde de kullanılan cetvellerin hazırlanmasıyla ilgiliydi. Astronomi alanında ise gözlemler yapmış ve Astronomi üzerine de bazı eserler yazmıştır. İslam filozofluğunun o dönemki önde gelen isimlerinden biridir ve İslam dünyası felsefesi tarihinde önemli bir yere sahiptir.
"Beni benle deli ettin ve öldüm. Beni onunla deli ettin ve yaşadım. Sonra beni benden ve ondan uzaklaştırarak deli ettin ve kayboldum. Sonra beni delilik derecesinde durdurdun ve geçirdiğim üç hali sordun. Sana: kendimle deli olmam, yok olmaktır. Seninle deli olmam, hayatta kalmaktır. Deliliğin benden ve senden uzaklaşması, yorgunluk, bitkinliktir. Sen bütün hallerde bizden daha üstünsün."
Ebu’l- Kasım En- Neysaburi "Aklı olan delirsin!" Sözüyle ilgili eserin, cabiri caizse, özetini bizlere sunmuş.
Akıcı ve kolay bir üsluba sahip olan eserde öncelikle Kur'an'da delilikle ilgili olan ayetlerden bahşedilmiştir. Ayrıca başlıklar arasında delilik ve deliliğin nedenleri, akıllı olanların deliller incelemiş ve tahlil etmiştir. sonrasında da "cünûn" (deli) kelimesinin filoloji alanında tahlil etmiştir ayrıca deliliğin çeşitlerini yapmıştır.
Bunların peşine de bazı akıllı deliler bedevi delilerden bahsedilerek eser tamamlanmış.
Kitaptan alıntılar:
•• insan suretinde gördüklerim, şayet araştırılsa, insan olmadıkları anlaşılır!
•• Az bir rızık için yorulan bir yoksul isen, asla ümidini kesme.
•• biliniz ki, akıllar sabretmekten aciz kalmıştır.