“Her şeyden kaçabiliriz, kendimiz hariç.”
Merhaba, ben geldim. Canım Jose Saramago’dan Baltasar ve Bilimunda ile.
“Dünyadaki her şey kendi cevabını içinde taşır, zaman alan şey sorulardır.”
Metin 18. Yüzyılda Portekiz kralının çocuğunun olması halinde Fransisken keşişlerine çok büyük bir manastır yaptırma sözü ile başlıyor. Kraliçenin hamile kalmasının ardından Mafra şehrinde debdebeli bir açılışla manastır inşaatına başlanıyor. 13 keşişin kalacağı şekilde başlanan manastır, kralın dünyada kalıcı bir iz bırakma hevesi adına 80 keşiş kalacak şekilde büyütülmesi emredilince ve 13 yılda 41. doğum gününe yetiştirilmesi için inşaatta çalışanların mücadelesi aktarılıyor. Buraya kadar anlatılan hikâyenin tarihi açıdan uyumlu olması onu daha çekici bir kurgu haline getiriyor.
Halihazırda sürekli savaş halinde olan Portekiz’in Mafra Manastırı ile devam eden serüvenine savaşta sol elini kaybeden Baltasar’ın şehre dönmesi ve engizisyon mahkemesi tarafından cezalandırılan insanların infazı sırasında tanıştığı Bilimunda ile olan ilişkisini, büyülü bir aşkı, büyülü bir dille aktarıyor. Tabi tüm bunların yanında Peder Lourenço’nun hayali olan passarola’yı yapmak ve uçurmak için engizisyona karşı verilen gizli mücadelede hikayenin başrolünde.
"Herkes ekmeğini herhangi bir şekilde ve herhangi bir yerde kazanır, ama bu ekmek eğer ruhu da beslemezse, vücut istediği kadar yorgun düşsün, ruh bir yoksunluktan acı çeker."
Ana hatları ile kurgu bundan oluşsa da Saramago’yu bilenler için büyülü gerçeklikle birlikte kullandığı derin metaforların ne denli anlam taşıdığını hatta anlam ötesinde aslında metni metaforların taşıdığını da bilirler. Körlük ve Görmek romanları bu metinden yaklaşık 20 yıl sonra yazılmış olmasına rağmen bu kadar derin ve lirik bir anlatım taşımıyordu. Dili ve anlatım tarzı, kullanmadığı noktalama işaretleri ile okunması zor ve yorucu bir metin gibi görünse de yazarın tüm eserleri içinde sanırım bana en anlaşılır metni bu geldi ya da artık ben Saramago’yu çok iyi tanıdım.Beni yormadığı gibi yazın sanatı adına en başarılı eseri budur diyebilirim.
Söylemeden geçemeyeceğim, yayınlandığı 1982 yılında Manastır Anıtı olarak anadilinde basılmış ancak Türkçeye Baltasar ve Bilimunda olarak çevrilmiş eser, anlamsız bir değişiklik olduğunu düşünmeden edemedim. Metin topluma çok önemli olarak anlatılan bir anıtın etrafında yaşanan bireysel yaşamları ve aristokrat dünyayı anlatıyor desek yeridir. Anıt olarak kalmasının bir sakıncası yoktu bana göre, romana aşk serpiştirmek belki Türk okuru için daha dikkat çekici olur diye düşünmüş olabilirler. Oysa bir yazına kıymet veren şey salt aşk anlatılması olamaz elbette, tıpkı bu eserde de olduğu gibi.
“İşte adaletin görünür yanı budur. Görünmez yanına gelince, söylenebilecek en hafif şey körlüğü ve tam bir facia olduğudur.”
Saramago tüm dünyada İsa’ya göre İncil ile dikkati üstünde toplamış, onun en meşhur romanları olan Körlük ve Görmek ile özellikle pandemi döneminde ünü zirveye çıkmış ve aldığı Nobel ödülü ile çok bilinen yazarlar arasında olmuş ve bunu hak etmiş olmasına rağmen tüm bunlar bana göre Baltasar ve Bilimunda eserinden aldığım keyfi anlatmaya yetmiyor. Aytmatov’un da söylediği gibi bazı duygulara hiçbir dilde karşılık gelecek bir kelime yok. Metni okumayı tamamladığımda tam olarak hislerimin karşılığı buydu. Bunu anlatamam. Yani buraya kadar anlattıklarım aslında anlatamayışımın açıklamasıydı.
Yazarın külliyatının sonuna yaklaştıkça onu daha iyi anladığımı ve her biten metinle daha çok sevdiğimi fark ediyorum. Daha önce de yazdığım gibi Marquez ve Saramago okumak okur ve zihin anlamında beni büyütüyor, olgunlaştırıyor. Saramago için başlangıç kitabı olamayacağını ama okunması gerektiğini, tekrar tekrar okunması gerektiğini düşünüyorum.
Kitaplara ve kedilere bol bol sarılmak dileğiyle…
Sevgiler,
“Hakikat çoğu zaman çocukların ağzından çıkar, ama bunu söyleyebilmeleri için öncelikle büyümeleri gerekir ve o zaman da yalan söylemeye koyulurlar.”
·
56 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.