Utopizm eleştirisi.1000Kitap
Şüphesiz ki bu, okuduğum en zor kitap, içinde çok sayıda felsefi ve psikolojik düşünce barındırıyor. Dostoyevski, fikirleriyle zamanının ilerisinde olan bir yazardır. Boşuna değil ki Stefan Zweig ona "Psikologların psikoloğu" demiştir.
Ana karakter tipik bir anti-kahramandır. Kitabın girişini hatırlayalım: "Ben hasta bir adamım... Ben kötü bir adamım. Çekici olmayan bir adamım." Şimdi kitabın ana fikrini inceleyelim. Analiz yaparken o dönemin siyasi ve sosyal yapısını dikkate almak önemlidir. Avrupa ve Rusya'da ütopyacı sosyalizm fikirlerinin canlanma dönemi. "Yeraltından Notlar"da, Dostoyevski'nin doğrudan adını anmadan karşı çıktığı kişi, "Nasıl yapmalı?" romanının yazarı N. Çernişevski'dir. "Yeraltından Notlar"da Çernişevski'nin tarihsel iyimserliğine ve rasyonel egoizm teorisine karşı mücadele, benzeri görülmemiş bir enerjiye ulaşır. Dostoyevski'nin kahramanı, Çernişevski'nin teorisini insan doğasının gerçek özüne yabancı olarak ilan eder. Kahramanının fikirlerini geliştirirken Dostoyevski, toplumsal yaşamı akılcı temeller üzerine yeniden inşa etme olasılığını tamamen reddetme noktasına gelir.Kitaptan bir alıntıyı hatırlayalım: "Kim olursa olsun, insan daima, her yerde akılla çıkarın buyurduğu gibi değil, canının istediği gibi hareket etmeyi sever; arzularımızın çıkarımıza tamamıyla ters düşmesi de mümkün, hatta bazen zorunludur."
"Yemin ederim ki her şeyi fazlasıyla anlamak bir hastalıktır." Eğer yanılmıyorsam, Erich Fromm, insanların bir şeyin parçası olmayı arzuladıklarını, yani özgürlükten kaçındıklarını iddia ediyordu. Gerçekten de özgürlük yalnız bir haldir. Bu sorumluluğu anlamak ve kabul etmek herkesin harcı değildir.
Benim çıkarımım: Bir sonuca varmak kolay değil, çünkü Dostoyevski bu soruna alternatif bir bakış açısı sunmuyor, sadece ütopik düzeni eleştiriyor. Ayrıca özgür irade kavramı da bana oldukca ilginç geliyor. Özgür irade var mı? Bilim bu soruya henüz kesin bir cevap vermedi. Özgür iradenin olmadığı görüşünü savunan Robert Sapolsky’nin derslerini izledim. Bu fikir gerçekten beni korkutuyor. Bu görüşe göre biz sadece belirlenmiş karmaşık algoritmalarız. Bu gerçekten korkutucu bir düşünce.
Kitaba ek olarak Zeki Demirkubuz'un "Yeraltı" filmini önere bilirim.
·
61 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
