Musa ile Hızır kıssasında, Musa (as), Hızır (as)dan kendisiyle beraber seyahat izni istediğinde Hızır'ın "Sen, benimle sabra dayanamazsın" dediğini hepimiz biliyoruz.
Seyahatin ve seyahatnamenin ilk şartı sabır!
***
Paulo Coelho'num Simyacısı ve Kayıp Gül gibi kitapların ilham kaynağına bakmak gerek. Hazine aramaya başladığımız yerde tam da içimizdedir. Aradığımızı bulmak için çıktığımız seyahat bizi yine bize getirecektir. . Niyazi-i Mısri diliyle ise:
derman arardım derdime
derdim bana derman imiş
burhan arardım aslıma
aslım bana burhan imiş
sağ u solum gözler idim
dost yüzünü görsem deyu
ben taşrada arar idim
ol can içinde can imiş
***
Birçok sahabi, Hz. Peygamber'in "Ümmetimin seyahati oruçtur" mealindeki bir hadisine dayanarak ayetteki bu kelimeyi "oruç tutanlar" şeklinde yorumlamışlardır (Taberi, XI, 28).
Seyahat ve oruç arasındaki benzerlik daha çok şu şekilde açıklanmıştır: Her ikisinde kişi birtakım zorluklara ve mahrumiyetlere katlanır; seyahatte kişi görmediği, bilmediği yerleri ve durumları görüp gözlemleyebilir, oruç tutan mümin de ruhen yücelerek melekut aleminin birtakım özel hallerine muttali olabilir.
***
Şehre dair o kadar kitap varken ben şehre dair kısacık neler yazabilirim? Bilal Kemikli bu soruya şu güzel cevabı vermiş: "Mekanla anlam kazanıyordum, kendim oluyordum. Mekan bendim. "Ben"i yazmalıydım." "Şehir Allah'ın iki cihan arasında yarattığı bir yerdir.
***
Hangi deniz bir katre göz yaşından daha tuzlu olabilir? Hangi gemi, göz yaşındaki med-cezire karşı durabilir? Vuslat, lügatte bilindik bir kelime. Karşılığı tebessüme mi, yoksa göz yaşına mı tekabül ediyor? Hikâyenin vuslata denk gelen kelimesi hangi hissin perdesine bürünmüş? Visalin durakladığı yer kelime! Kelime güçlü ama âciz! O yüzden yarısına takat getirebiliyor visalin. Visalin yarısına kelimeyle ulaşan, kemaline göz yaşıyla ulaşabiliyor.
"Handân ol gönül ki visâl ihtimâli var
Firkat kemâle erdi kemâlin zevâli var"
Hangi seyahatname bukadar veciz olabilir? Elbette bir kelime eksikle! Firkat ve visal lügatlerinin müşterek kelimesi: göz yaşı!
***
Seyahat. Varmaktan ziyade, geride bırakmak adına adım atmak, yola çıkış. Yolun bir anlamı da arafta olmak. Yolun ve yolda olmanın kendine ait bir zaman kipi olmalı. Yoldaki geçmiş zaman, yol zamanı ve yoldaki gelecek zaman gibi. Yolun sonu görünmemeli türküde olduğu gibi. Yollar bize memleket olmalı sıla ile gurbet arasında. Ölüm yorgunu cümleleri, ölümünden önce devşiren bir kalem Zweig. Belki intihar kararını ölüme daha derin bakabildiği seyahatleri sırasında almıştı.
***
Geçen hafta içime bir yerlere gitme sevdası düştü. Uzak olmalıydı İstanbula. Sessiz. Yeşil. "Sözün ve sükûtun renkleri"ni aksettiren bir seyahatnamenin ilk sayfası. Dünya ile ahiret arasında gerili ve asılı duran bir berzah. Haritaların unuttuğu, navigasyonların hatırlamadığı bir hayal şehir. Tarih de olsundu, hayal de. "İçinde İstanbul olsun"du. Örümcek ağlarında kristalleşen sükût. Topukların adım doğurduğu, hayale daralan yollar. Zamanın ölçümsüz ağırlığını sırtımdan indirmeliyim. Tüm bu gölgeler arasında, kuşların gölgesini aramalıyım. Çünkü gölge varlığın delili. Varlığımızı taşıyamadığımız için mi sürüklüyoruz gölgelerimizi ardımızda? Bir yer ama neresi? Var. Biliyorum, eminim. Varlığım, o yerin varlığını teyid ediyor. Var değilse bu iştiyak neden?
***
Seyahatnâme satırları arasında mekanların mumyalandığını hissederim. Mühürlenmiş zamanlarda, mumyalanmış mekânlar. Zaman ve mekân ne zaman sükûna erer? Bir anı olarak kaldıklarında mı? Bir seyahatnâme yazsam satırlarımda ne anlatmak isterdim?
***
"Seyahatler okumalar gibidir, okumalarsa geri kalan her şey gibi..." Pessoa
***
Bir seyahatnâme'de ne yazılmalı? Ben bir gün batımının renklerine eşlik eden bir rüzgârı dinlemek isterim meselâ. Bir çiçek tarhında uyuklayan çiçeğin gördüğü rüyayı tabir eden satırlar okumak isterim. Yıllanmış yolların dudaklarını kavuran türküleri, seyyâhın saklamaya çalıştığı ayak seslerini duymak isterim. "Şehir de şehirmiş ha" diye içimden geçirmek isterim. Her özet kötü bir özettir. Peki şehirleri özetlemeye çalışan seyyah ne kadar başarılıdır?
***
Daha önce seyahat ve seyahatnamelerle ilgili aldığım notlar arasında kayboldum girizgah cümlesi ararken. Kitaba dair şunu söylemeliyim: akademik dile yakın bir dille yazılmış ve özet bilgiler içeriyor. Ben beklediğimi bulamadım. Bu cümleyi kurabilmek için bunca şeyi yukarı aktarmış gibi hissettim kendimi.
··
246 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.