Spoiler içerir
Kitabın sonunu okuyana kadar Martin Edeni çok eleştirdim fakat kitabin son 50 sayfasını okuyunca Martin Eden hakkında oluşan ilk izlenimim zıttı düşüncelerle değişti. Bu düşünceleri söylerken biraz da utanıyorum fakat kitabın ilk başlarında Burjuva sınıfından Ruth'a olan sevgisi bana abartılı gelmişti. Sanki ilahi bir varlığa tapıyor gibi anlatıldığı için bu aşkı böyle nitelendirmeyi doğru bulmadım. Tabir doğru olmayabilir ama "Martin eden senin neyine böylesi bir aşk önce kendine bak" diye düşündüm.
Martin Edenin aşk hayatı haricinde de iş hayatı da çok renkli geçtiği söylenemez. Kendi dilini düzeltmek bir yana bu süreçte muhtaç duruma düşmemek için işçilik, denizcilik, çamaşırhanecilik yapması bununla beraber boş vakitlerinde yazma ve okuma çalışmaları yapması,hem yayınevlerinden hemde çevresinden destek görememesi, redler yemesi arkasında kimsenin durmaması ve olmayan kazancına rağmen kirasını ödemeye çalışması ve bir ton zorluk daha...
Hani demiştim ya ilk sayfalarda eleştirmiştim sonrasında düşüncelerim tamamen değişti. Kitabin son kisiminda Martin edenin yaşadığı zorlukların hepsi geçmişti sevdiği kız geri gelmişti çevre tarafından seviliyor şan şöhret sahibi olmuş editörler peşinden koşuyor iyi para kazanir hale gelmiş ve tanınır olmuştu...insanlar Martinle ilgilenmeye başlamıştı. Peki asıl soru şu kitabin başında 5 parasız bir haldeyken insanlar yüzüne bile bakmazken kitabın sonunda insanların Martin Edeni önemsemesi, ilgilenmesi, sevmesi, ve beğenmesinin sebebi neydi? Martin Eden de bunu sorguluyordu "Ben aynı benim fakat insanların bana bakışı neden değişti"? işte bu soru Martin 'in kabul edemeyeceği bir cevaba doğru gidiyordu. Bu cevabı kitabin son sayfalarında acı bir şekilde öğreniyoruz.