Ne beklemelisiniz, bazı eleştiriler ve eleştirilere cevaplar1000Kitap
İrade terbiyesine dair ne anlatılabilir? İrade terbiyesine dair söylenebilecek şeylerin, eğer ki bu konuya yeni bir bakış açısı getirilmiyorsa veya bu konudaki yeni bir bulgudan bahsedilmeyecekse ancak malumun ilanı olacağını düşünüyorum. Bu yüzden bu incelememi yazarken bununla birlikte kitaptan ne gibi bir beklentiniz olması gerektiğini de yazmak istiyorum. Çünkü kitabın yazıldığı dönem ile günümüzün kültürel farklılıkları dolayısıyla kitaba bazı haksız eleştiriler yapıldığını düşünüyorum.
Öncelikle yazarın irade terbiyesiyle amaçladığı şeyi örneklendirirken kendi alanında akademik başarıları hedeflediği için pek çok örneği de zihinsel çalışma, okul ve öğrenci bağlamında veriyor. Daha üst bir anlatımda ise irade terbiyesinin ve zamanı doğru kullanmanın insan hayatındaki olumlu yanlarından bahsediyor. Bu açıdan görev bilinci ve sorumlulukların yerine getirilmesi gibi mevzular, yazar hiç değinmiyor olsa da, bana özellikle modern çağda kişinin kendini gerçekleştirmesi olarak yeniden yorumlanan Stoacılığı anımsattı.
Kitabın büyük çoğunluğunu irade terbiyesinin içeriğinden ziyade onu sekteye uğratabilecek zararlı alışkanlar, kötü bir çevreye sahip olmak, bahaneler gibi kişiye özel tavsiyelerin bulunduğu bölüm oluşturuyur. Özellikle günümüz toplumlarında cinsel dürtülerin ve eğlenceye olan düşkünlüğünü ne kadar teşvik edildiğini düşünürsek, aradan yüzyıl geçmesine rağmen yazarın tespitlerinin halen geçerli olduğunu düşünüyorum. Gençler arasında şehvet düşkünlüğünün zihinsel bir hastalığa dönüşmesi ve en verimli geçirebileceği yılları farkında olmadan heba ediyor olması, bugün halen bir sorundur. Eğer ki no-fap gibi topluluklara bakacak olursak, buna karşı duran bir bilinç ve hareketler olduğunu görebiliriz.
Yine kitabın en sık eleştirilerinden biri bu zararlı alışkanlıklar bölümünde sözü geçen "çalışmak yerine eğlenceye dalmak" düşüncesi: öğrenci çalışması gereken bir zamanda, partileyen ve kendini davet eden arkadaşlarının kurbanı olur, çalışmayı bir kenara bırakır ve bu eğlenceleri alışkanlık edinerek irade terbiyesine ket vurur ve sonuç olarak verimli geçirmesi gereken vakitleri heba eder. Arkadaşlarla vakit geçirmenin sosyal olarak pek çok faydası bulunabilir, ki yazar da kitabında iyi bir arkadaş ortamının kişinin gelişiminde faydası olacağını dile getiriyor. Bu bölümdeki "eğlenmeyi" tarihsel bir hataya düşmemek için şahsen ben eğlenmekten ziyade vaktin kalitesiz geçirilmesi olarak yorumladım. Örneğin günümüzden bir örnekle sosyal medyada anlamsızca dolanmak ve zihni gereksiz konularla meşgul ederek ucuz dopamin sağlamak, yazarın o gün için anlattığı örneklerle benzeştirilebilir. Yapılan eleştirilerin bazılarını haklı bulmakla birlikte bu konunun bu bağlamda ele almak gerektiğini düşünüyorum. Daha genel bir perspektiften bakınca yazarın bu konudaki tespitlerinin doğru olduğunu ve yine günümüzde de her kişinin kendi nefsinde müşahede ettiğini düşünüyorum.
Kitabın benim düşünce dünyama kattığı yeni bir konu, kitabı son bölümünde ele alınan İrade Psikolojisi. Duyguların ve düşüncelerin irade terbiyesindeki rollerini alan bu bölümde, yukarıdaki paragraflarda değindiğim Stoacı yaklaşımla bazı benzeşimler olduğunu düşünüyorum. Bir fark olarak Stoacı yaklaşımda duygulara karşı mesafeli bir duruş varken, yazar olumlu veya olumsuz duyguları çalışmaya olan şevkimizi kamçılamak için nasıl kullanabileceğimize dair bazı ipuçları veriyor.
Kitaba dair bir eleştirim, yazar insanın neden irade terbiyesine sahip olması gerekliliğini sosyal statü ve saygınlık gibi insanın gerçek manada tatmin edip edemeyeceği tartışmalı konular üzerine temellendiriyor olması. Zira sosyal statününden maksat içeriğinin ne olduğuna veya hangi durumlarda insanların saygınlık göstereceği toplumdan topluma değişkenlik gösterebilir. Yine bu yaklaşımla yazar için irade terbiyesi bir amaçtan ziyade onu hedeflerine götürecek olan bir araç. Bu yaklaşımla hareket eden bir kimsenin irade terbiyesi konusunda sağlıklı sonuçlara ulaşacağının tartışmalı bir konu olduğunu düşünüyorum. Şahsen irade terbiyesinin bu dünyanın üstünde bir anlamı olması gerektiğini düşünüyorum.
Kitabı faydalı buldum. Burada bu kitapla ilgili yapılan bazı eleştirilere hak vermekle birlikte kitapta insan iradesine dair yapılmış tespitlerin zaman geçse de geçerliliğini koruyacağını düşünüyorum. Neden irademizi terbiye etmeliyiz konusunda yazarın temellendirmelerini ise zayıf buldum.
··
83 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.