Bir hamam böceği olsam yine de beni sever miydin?
Daha önce Kafka okumamıştım ama hayatına ve babasıyla olan ilişkisine hakimdim. Bu okuduğum ilk Kafka kitabı oldu, genel okuyucunun ilgisini böcek-toplum sembolizmi çekmiş fakat beni düşündüren böceğe karşı ailenin tutumu oldu. Kız kardeş ve anne daha merhametli iken babanın daha sabırsız işlenmesi aslında doğrudan yazarın hayatına ışık tutuyor, belki de birçoğumuzun…
Kafka bazı şeyleri gözardı etmemizi istemiş; bu adam neden böcek oldu, hiç mi arkadaşı yok da varlığını sorgulamıyor, eve gelip onun durumunu gören insanlar hiç mi çevresine anlatmıyor da evin önünde meraklı bir kalabalık oluşmuyor ya da ailesi durumu nasıl bu kadar çabuk kabulleniyor gibi. Kurgudaki bu boşluklar kitaba farklı bir doku katmış ve masalsı bir hissiyat vermiş, açıkçası bu kaçıklık benim çok hoşuma gitti. Neden onca hayvan varken bir böcek? Hatta insan boyutunda bir böcek? Ayrıca böceğin hareketleri çok güzel betimlenmiş. Korkunç derecede güzel.
Yazar kitabı baskıya teslim ederken kitap kapağına böcek basılmamasını tembihler. Belli ki eserinin, bir adamın böceğe dönüşmesi olarak değil de daha derin anılmasını istemiş. Buna rağmen günümüzde çoğu baskıda ticari kaygılarla böcek görseli kullanılıyor. Kurguda ailesine maddi olarak yardımcı olan Gregor artık işe gidemeyince ailesinin saygısını kaybeder. Çok manidar bir “raslantı”.
Kitapta sevdiğim şey anlatılmak istenenin net olmaması. Böcek metaforunu birçok farklı şekilde yorumlayabiliriz. Ben de hayatımın bir döneminde bir böcek gibi hissetim hatta belki hala hissediyorum. Hepimiz farklı sebeplerden hissettik, hissettirildik. Yazar bize bir ayna tutuyor ve bu aynayı biz kendi anılarımızla, deneyimlerimizle dolduruyoruz. Kafka çıkıp da Gregor şu sebeplerden böyle hissetti şu sebeplerden bunları yaşadı demiyor. Bize sonuçları veriyor sebepleri okura bırakıyor. Bu kadar az sayfada bu kadar derin bir eser çıkarması çok özel. Ayrıca anlatım tarzı olsun, anlattıkları olsun çok ince ruhlu çok kibar ve incinmiş bir insanı hissettirdi satır aralarında. Büyük bir sabırsızlıkla diğer eserlerini okuyarak Kafka’nın acılarına ortak olmak istiyorum.