İrade labirentlerinde bir ışık ARAYIŞI !1K
Necip Fazıl’ın Sesiyle girizgâh yapalım:
sana kefendir yatak bana tabuttur havuz!
Jules Payot’nun İrade Terbiyesi, senin o paslı zincirlerini kırmak için fırlatılmış bir balyoz değil, belki de “kendi cehenneminin kapısını aralayan bir anahtar”dır. Payot, bu eserde, iradeyi bir “varoluş sınavı” olarak tarif ederken, insanın içindeki “hiç” ile “hep” arasındaki çatışmayı şu sözlerle resmeder:
> "İrade, karanlıkta yalnız kalmış bir çocuğun elindeki fenerdir. Sönerse, kayboluş mukadderdir."
Necip Fazıl’ın Çilesindeki o trajik sorgulamayı hatırlatır bu satırlar:
> "Devler gibi eserler bırakmak için karıncalar gibi çalışmak gerekir"
Tıpkı şiirdeki karıncanın çalışkanlık metaforu gibi, Payot da insanın “irade kasını” her gün germesini ister:
> "Tembellik, şeytanın avucunda parlayan altın bir yalandır. Ona kanan, kendi mezarını kazar."
---
Diriliş şairimiz Karakoç’un dediği gibi: “Zamanın ruhu, yeniden doğmak için çırpınır.” Payot’nun irade terbiyesi de bu çırpınışın ilmeklerini dokur. Kitap, insanı “anlık hazların bataklığından” kurtarıp, medeniyetin inşasına davet eden bir manifesto gibidir. Karakoç’un Hızır’la Kırk Saat’indeki Hızır metaforuyla buluşur adeta:
> "İrade, Hızır’ın elindeki ab-ı hayattır. İçen, ölümsüzlüğü değil, hakikati tadar."
Payot, alışkanlıkları “ruhun mimarisinin tuğlaları” olarak tanımlarken, Karakoç’un Diriliş Neslinin Amentüsü’ndeki “her sabah yeniden doğarım” idealini çağrıştırır:
> "İyi alışkanlıklar, medeniyetin temelidir. Bir tuğla eksikse, yıkılış mukadderdir."
---
Eğitim ve İrade: Kayıp Bir Paradigmanın Çığlığı
Bugünün eğitim sistemi, ruhu değil, zekâyı besleyen kuru bir toprak gibi. Oysa Payot’nun dediği gibi:
> "Dikkat, zihnin mikroskobudur. Okullar bu mikroskobu kullanmayı öğretmezse, nesiller körleşir."
İrade terbiyesi, müfredatlarda bir “seçmeli ders” değil, insan olmanın alfabesi olmalı. Çocuklara “matematik formüllerini” değil, “iç disiplinin sırlarını” öğretmeliyiz. Tıpkı Fatih’in İstanbul’u fethederken kullandığı iradeyi, Mehmet Âkif’in Asım’ında anlattığı “demir iradeyi” nesillere aşılamalıyız.
---
İslamiyet’te İrade: Cüz’î İradenin Küllî İradeyle Dansı
Payot’nun seküler irade anlayışı, insanı “kendi kaderinin mimarı” görür. Oysa İslam’da irade, “cüz’î” ve “küllî”nin ahengidir. İnsan, Allah’ın takdir ettiği çerçevede tercih yapan bir varlıktır. Peygamberin “Hiç ölmeyecekmiş gibi dünya, yarın ölecekmiş gibi ahiret için çalışın” hadisi, iradenin bu ikili yönünü özetler: Eylem insandan, takdir Allah’tandır.
Payot’nun “irade kası” metaforu, İslam’ın “cihat” anlayışıyla buluşur belki ama bir noktada ayrılır: İslam’da irade, yalnızca nefse karşı değil, aynı zamanda Allah yolunda bir mücadeledir. Necip Fazıl’ın Kaldırımlar’ındaki şu dize, bu farkı anlatır sanki:
> "Ses demir, su demir ve ekmek demir / istersen bu demirde muhali kemir."
Yani, insanın çabası “demir” kadar sert olsa da, ancak Allah’ın inayetiyle anlam kazanır.
---
İradenin Zirvesinde Bir Medeniyet Tasavvuru
İrade Terbiyesi, Batı’nın bireyci disiplin anlayışını taşır belki ama Doğu’nun ruhunu besleyecek bir maya da olabilir. Sezai Karakoç’un dediği gibi: “Medeniyet, ruhun iradesidir.” Eğer bugün okullarda irade dersleri olsaydı, belki de Fatih’ler, Akif’ler yeniden doğardı.
Şu ayrım İslami açıdan mühimdir ki İslam’ın irade anlayışı, “kaderin rahmine düşen bir tohum” gibidir. Payot’nun terbiye ettiği irade ise, o tohumun filizlenmesi için gereken emektir. Biri olmadan diğeri noksan kalır…
Kanâtimce ,
Belki de gerçek terbiye, Batı’nın disiplin bıçağını Doğu’nun tefekkür kınına yerleştirip kendine özgü bir kılıç dövmektir. Zira medeniyet, iradenin çeliğinden doğar.
Kitabı elbetteki tavsiye ediyorum fakat Batı'nın bıçağını doğunun kılıfına yerleştirerek , hasılı irademizi ahlaki hasene ile yücelterek ,yücelmek . Yalnız yerleri fetih değil gökleri de fethetmeye niyetlenmek .
İrade ,ümit ve sebâtın harmanlanmış Necip Fazıl'ın şu beyitleri ile bitirelim
Sen bir devsin yükü ağırdır devin!
Kalk ayağa!
dimdik Doğrul ve sevin...
·
177 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.