Tarihin İlk Kitabına girişin Muhteşem eseriKitap Alıntısı
Çok beğendim.
Asrı Saadet aleminden Yüzyılımıza açılan penceredir bu kitap.
"İBN SA'D'IN KİTABÜ'T-TABAKATİ'L-KEBİRİNİN İSLAM KÜLTÜRÜNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ
Prof.Dr.Ahmet ÖNKAL
Muhammed b. Sa'd'ın ölümsüz eseri Kitabüt-Tabakati l-kebir, iki ana bölümden oluşmaktadır. 1. Bölüm, genel olarak Peygamber (saa) Efendimizin siyer ve meğazisini ihtiva etmekte olup müellifin "Kitabü Ahbarin Nebi" adlı eserine tekabül etmektedir. II. Bölüm ise, sahabe-i kiram, tabiîn, tebeu't-tabiîn ve müellifimizin vefat tarihi olan 230/845 yılına kadarki ravilerin biyografileri ile son ciltte ağırlıklı olarak hanım sahabileri ve bazı tabiinden hanımları ele alan tabakåt kısmıdır.
Bütunü itibariyle eserin. Peygamber Efendimizi, O'nun ashabını ve güzelce onlara tabi olan sonraki nesilleri tanıtmak, özelliklerini tespit etmek süretiyle Hz. Peygamber'in hadis ve sünnetine hizmet etmek gayesiyle yazıldığını ve müellifin bu gayeyi başarıyla tahakkuk ettirdiğini söylemek mümkündür.
Kitabü't-Tabakati'l-kebir'in İslåm kültüründeki yeri ve önemini ele alırken bu hususu, eserin muhteva ve ana bölümlerine muvafik olarak iki yönden incelemek uygun olacaktır: I. Siyer ve meğazî açısından, II. Tabakat ve teracim dolayısıyla sonraki dönemler açısından. Detaylarını tebliğimizde sunmak üzere şimdi bu iki ana başlık ile ilgili tespitlerimizi kısa notlar halinde arzedelim:
Kitabut-Tabakat, siyer ve meğazî alanında ayrı ayrı sayacak olursak Ibn Ishak, Ibn Hişam ve Vakıdiden sonra bize ulaşan ilk dördüncü eser olma özelliğine sahiptir. Hatta İbn İshak'ın tamamı bize ancak İbn Hişam yoluyla intikal edebildiğinden ve İbn Hişâm, es-Siretü'n-Nebeviyye'sinin temelini ve büyük çoğunluğunu İbn İshak'tan yaptığı nakillere dayandırdığından bu iki müellifin eserleri bir sayılacak olursa İbn Sa'd'ın üçüncü sırada yer aldığını söylemek de mümkündür.
Ibn Sa'd, siyer yazıcılığına yeni bir yöntem getirmiş, selefleri olan Ibn Ishak ve İbn Hişam'ın kronolojik ve siyasi olay ağırlıklı tasnifleri ile
Vakidinin meğaziye yönelik çalışmasını geliştirerek kronolojiyi tama men ihmal etmemekle birlikte siyeri farklı yönleri ile de ele almıştır. Bu çerçevede Ibn Sa'd, eserinde toplu olarak ve özel bahis açarak "Peygamberlik Alametleri konusuna yer veren ilk kişidir, daha sonraları Delailu'n Nubüvve alanında vücut bulan eserler hep onu izlemişlerdir.
Aynı şekilde Ibn Sa'd'da "Sıfatü Ahlakı Rasülillah başlığı altında ilk kez topluca ele alınan konular daha sonraki şemail edebiyatının öncüsü kabul edilmektedir.
Hz. Peygamber'in gönderdiği mektuplar, elçiler ve ona gelen heyetler konularında da Ibn Sa'd'ın verdiği oldukça geniş bilgiler, bu hususlara ait bir çok vesika metinlerini tespit edip aktarmış olması, onun bu noktada özel bir gayret sarfettiğini ortaya koymaktadır ki bu özelliği bile Kitabut Tabakati'l-kebir'in önemini ifade açısından yeterli olacaktır.
Ibn Sa'd'ın ikinci bölümünü oluşturan tabakat kısmında şüphesiz önceliği sahabe-i kiram oluşturmaktadır ki esasen sahabenin hayatını bilmek, Hz. Peygamber'in hayatını bilmenin önemli bir yolu ve vasıtasıdır. Peygamber Efendimizin, "Beşer tarihinin en hayırlıları, benim aralarında bulunduğum nesil (ashab), sonra onların ardından gelenler (tabiin), sonra da onları takip edenler (tebeu't-tabiin) 'dir. "(1) buyurarak kendilerini takdir ettiği bu hayırlı topluluk, İslam'ın doğru olarak tespiti, güzelce yaşanması ve yaşanabilirliğinin ortaya konulması ile sonraki nesillere aktarılması husu sunda çok önemli bir rol icra etmiş ve örnek olmuşlardır.
Sahäbeye tahsis edilen kısım ve onlardan sonraki ricäle ait kısım olmak üzere ikiye ayrılabilecek tabakat bölümünde Ibn Sa'd, her birini udül kabul ettiği için ashab hakkında cerh ve ta'dil cihetine gitmemiş, buna karşılık täbiîn ve tebeu't-tabiine mensup şahsiyetlerin çoğunlukla hadis rivayetlerindeki durumlarını ve sika olup olmadıklarını kısa ifade lerle değerlendirmiştir. Böylece Ibn Sa'd, her ne kadar hocası Väkıdi'nin "Kitabut-Tabakát" adını taşıyan bir eserinden kaynaklarımızda bahse diliyorsa da ve müellifimiz, Vakıdiden sık sık nakiller yapıyorsa da, bu eser günümüze ulaşmadığından- biyografik çalışmaların önünü çekme bakımından hem tabakat, hem de hadis açısından büyük önem taşıyan rical ilmine dair ilk eser olma özelliğine sahiptir. Bu yönüyle Ibn Sa'dın,
tabakat ve terácim alanı ile rical ilminin ilk bânîlerinden birisi olduğunu soyleyebiliriz ki bu hususlarda daha sonraki dönemlerde kaleme alınan eserlerin hemen hemen tamamı kaçınılmaz olarak İbn Sa'd'a dayanmışlardır. Buna dair pek çok örnek mevcut olup bunlardan bir kısmına tebli ğimizde temas edilecektir.
Ayrıca altını çizerek belirtmek gerekir ki İbn Sa'd, eserinin son cildini sahabe ağırlık olmak üzere kadınlara tahsis etmiş; tabiînden bazı hanımlara da burada yer vermiştir. Dinin tebliğinde, sosyal, kültürel ve iktisadi hayatta hatta savaşlarda bile önemli hizmetler veren kadınların ihmal edilmemiş olması son derece önemli bir husustur.
Bu vesile ile belirtelim ki Kitâbü't-Tabakati'l-kebir'de hem Hz. Peygamber döneminin hem de müellifin vefatına kadar olan devrelerin sosyal, kültürel ve iktisadi olaylarına dair pek çok mâlumat yer almakta, İslam'ın yayılış tarihi, dinî ve ilmî gelişmeler konusunda zengin bir hazine olarak değerlendirilebilecek bilgiler bulunmaktadır.
Bütün bu yönleriyle İbn Sa'd'ın Kitabü't-Tabakati'l-kebîr'i, Hz. Pey-gamber dönemi ve sonraki ilk üç asrın kültürel mirasını bize aktaran bir "Siyer ve İslam Tarihi Ansiklopedisi" mesabesinde olup İslâm kültür ve medeniyetinin oluşumuna büyük katkılar sağlamıştır.
Bu dev eser, yazıldığı andan itibaren siyer ve hadis başta olmak üzere Islami ilimler alanında çalışan ve eserler veren birçok İslâm âlimini hem metot hem muhteva açısından etkilemiş, ulema arasında müellifimiz ve eseri üzerinde genel bir hüsn-ü kabul oluşmuştur.
Kısaca ifade etmek gerekirse İslâm kültüründe büyük bir önemi ve yeri olan Ibn Sa'd'ın Kitabü't-Tabakati'l-kebir'ı, günümüz için dahi ehemmiyetini ve tazeliğini kaybetmemiş olup gerek siyer gerekse diğer İslâmi ilimler alanlarında çalışan ve araştırma yapanların mutlaka faydalanmaları gereken önemli bir menbadır.
·
111 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.