Minelbab İlelmihrab, kapıdan mihraba demek. Bir bakıma; baştan sona kadar ne varsa yaşanılan, anlattım demek istiyor Refik Halid kitabına verdiği isimle. Anılarını Birinci Dünya Savaşı'nın son günlerinden başlatıp Mütareke döneminin sonuna kadar götürüyor. Kitabının başında bu anıları kendini aklamak için yazmadığını söylese de anıları okuduğunuzda görüyorsunuz ki gerçek Karay' ın söylediği gibi değil.
Evet, hakkını teslim etmek lazım; yaptığı hataları ve Milli Mücadele'ye karşı çıkışını, eylemlerini vs bir bir anlatıyor fakat yaptığı her yanlışı üçüncül sebeplere ve kişilere bağlamak suretiyle yükünü hafifletmeye çalışıyor. Ehhh... Her insan böyle değil mi zaten? Ne mutlu kendi yanlışlarını göremeyenlere! Onlara yaşamak kolay... Kendi yanlışını görebilenler ise hatalarının ağırlığınca ezerler kendilerini ilkin. Bu süreç zorludur, kişiyi kendinden nefrete kadar götürür. Bu aşamada yaşamak uğraşı çetinleşir. Hatalarını didikleyen, her gün bir başka zindana sürükler kendini. Gün gelir, yorulur yaşamaktan. İşte bu noktada; ya derbeder bir çöküş gelir, ya da kendini aklama yoluna sapar kişi. Refik Halid de omuzlarındaki yükü başkalarına pay ederek acziyetini hafifletiyor. Yürümeye devam edebilmesi için elinden başka bir şey gelmezdi zaten. Çökmek, enkaza dönüşmek yerine kalemini eline alıp yürümeyi seçiyor yazarımız. Günahlarını çıkarta çıkarta...
Diyeceksiniz ki: "Bize ne onun günahlarından?" Demeyin! Çünkü o kendi anılarıyla birlikte bir dönemin hatıratını da yazıyor. Malumunuz ya; yazarımız o günlerde Posta Umum Müdürü. Telgraflar, telefonlar vs her türlü iletişim aygıtının kontrolü onun ellerine teslim. Bütün telgraf yazışmalarını gün yüzüne çıkartan bir belge niteliğinde bu kitap. Sadece yazışmalarla kalmayıp, o telgrafları gönderenlerin ve alanların durumlarına şahitliğini de anlattığı için daha da önemli hale geliyor Karay'ın hatıratı. Bu kitaptaki anılar gazetede yayımlanmaya başlayınca yer yerinden oynamış. En çok da yurtta kalan, foyası tam olarak ortaya çıkamamış Milli Mücadele karşıtları savaş açmış Karay'a. Çok ironik değil mi? Hep böyle olur zaten.
Kitabın okura sunduğu daha bir sürü güzellik var. Her an bir eski zaman şairinin, yazarının ya da eski bir siyasinin bilinmeyen, gizli kalmış bir sırrı ile karşılaşabiliyorsunuz. Satır aralarında o kadar çok yaşanmışlık var ki; bu yönüyle Minelbab İlelmihrab sadece siyasi hatırat olmaktan çıkıp edebiyat ve devlet simalarının serüvenlerinden oluşan bir koleksiyona dönüşüyor. Adeta bir anekdot kitabı. Kitapta ismi geçenlerden bahsetmeye kalksam yorumlar bir kitap kadar uzar sanırım. O kadar ayrıntıya gerek yok zaten. Fakat söylemeden geçmemeliyim; Mütareke ve Milli Mücadele dönemleriyle ilgilenenler için bir başucu kitabı niteliğinde Karay'ın anıları. Okunmazsa olmazlardan olmakla birlikte, dönüp dönüp sayfalarında dolaşmalı...
Son söz niyetine: Karay'ın İstanbul'dan kaçış serüveni ve canını kurtarma pahasına kaçarken düşündükleri yürek burkucu. Haleti ruhiyesini o kadar başarılı anlatıyor ki insanın içi eziliyor. Normal şartlarda kaçmaya çalışan hainin arkasından taş atma isteği uyanır insanın içinde ama tuhaftır ki Refik Halid için bende bu istek canlanmadı. Adam neler kaybettiğini bilerek gidiyordu. Sürgünü daha İstanbul sınırlarının dışına çıkmadan ruhunda başlamıştı.
Şöyle diyor hatıratının sonlarına doğru: "... Kim bilir ne kadar zaman için, belki de müebbeden memleketi terk ediyordum. Memleketi, evimi, idarehanemi, varımı, yoğumu, her şeyimi... Ben, birdenbire iki eşya çantasından ibaret kalıvermiştim. Badema yerim; oteller pansiyonlar olacaktı; bütün alışık muhit ve eşyadan mahrum bir ömür sürecek, başkalarının artıkları üstünde yatıp kalkacak, öz ve asil kokudan, bucak kokusundan uzakta yaşayacaktım... " Refik Halid ile tanışmadan önce gurbeti kelime manasıyla alır, memleketinden uzak olmak şeklinde algılardım. Meğerse, hata edermişim. Gurbet; insanın hemderdinin olmadığı yermiş. Hem sadece dert ortağının değil, gülüşüne ortaklık edecek kimsenin yokluğu da gurbetmiş. İşte; Refik Halid bir hiç uğruna bunu yaşadı. Kitapla ve anılarla kalın...
A.Kadir UYSAL - 08.01.2025
·
56 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.