Lêkolîneke Kurt li ser Pirtûka "Hinara Dawîya Dinyayê" ya Bextiyar Elî Pirtûka "Hinara Dawîya Dinyayê" ya
Roman li ser çîroka Mizeferê Subihdem, pêşmergeyekî ku piştî 21 salên zindanê vedigere Kurdistanê, hatiye avakirin. Mizefer, piştî azadbûnê, di lêgerîna kurê xwe yê winda Siryasê Subihdem de dest bi rêwîtiyekê dike. Ev rêwîtî ne tenê lêgerînek fizîkî ye, lê di heman demê de lêgerînek giyanî û civakî ye ku kûrahiya trawmayên şer û bandora wê li ser civaka Kurdî nîşan dide. Hinar, wekî sembolek navendî, têkiliya di navbera mirov, xweza û jiyanê de temsîl dike. Nivîskar bi vê sembolê peyama nûbûn û hêviyê dide, tevî êşên dîrokî.Bextiyar Elî bi karanîna teknîkên realîzma efsûnî, rastî û xeyalê bi hev re diqelibe, û bûyerên dîrokî bi sembol û xeyalên wêjeyî re dike yek. Roman dîroka sî salên dawî ya Kurdên Başûr ronî dike, bi taybetî bandora şerê birakujî, rewşa siyasî û têkçûna şoreşê li ser civakê vedibêje. Bextiyar Elî yek ji wan berhemên edebî yên kûr e ku bi zimanekî şairane û bi hêza xeyalê, xwendevanan dibe nav cîhaneke sirrealîst û felsefî. Ev roman, bi awayekî ku hem hestyarî hem jî têgihiştinî ye, lêgerîna wateyê di nav kaos û wêraniyê de vedibêje. Di vê lêkolîna kurt de, ez ê li ser naverok, sembolîzm, ziman, û bandora pirtûkê rawestim, bi taybetî li ser sembola hinarê û çarçoweya dawîya dinyayê, bêyî ku zêde detayên krîtîk ên çîrokê eşkere bikim.Naverok û Çarçoweya Pirtûkê"Hinara Dawîya Dinyayê" çîroka qehremanekî di nav cîhaneke postapokaliptîk an jî sirrealîst de ye, ku tê de sînorên di navbera rastî û xeyalê de ne diyar in. Qehreman, bi zimanê yekem kesekî, serpêhatiyên xwe yên di vê cîhana têkçûyî de vedibêje, ku tê de avahî, têkiliyên mirovî, û heta hêvî jî di nav hilweşînê de ne. Ev cîhan, bi dîmenên xwe yên tarî û kaotîk, ne tenê wêraniyeke fizîkî nîşan dide, lê di heman demê de rewşa giyanî û hestyarî ya mirovahiyê jî radixe ber çavan.Hinar, wekî semboleke navendî, di pirtûkê de roleke girîng dilîze. Ew ne tenê fêkiyek e, lê têgeheke ku bi wateyên cihêreng ve dagirtî ye: jiyan, hêvî, evîn, an jî bîranîna tiştekî windabûyî. Qehreman, di rêwîtiya xwe de, bi vê hinarê re têkildar e, û ev têkilî wî di navbera bêhêvîtî û lêgerîna wateyê de dihêle. Çîrok, bi rêya vê lêgerînê, pirsên felsefî yên mezin vedikole: Gelo dawîya dinyayê tenê têkçûna derve ye, an jî têkçûna hundirê mirov e? Mirov dikare di nav kaosê de wateyê bibîne?Sembolîzma Hinarê Hinar di edebiyata kurdî û çandên Rojhilata Navîn de semboleke dewlemend e, ku bi jiyanê, zayînê, û evînê ve tê girêdan. Di vê pirtûkê de, Bextiyar Elî hinarê wekî amûrekê bikar tîne da ku hest û têgihiştinên kûr derbixe. Hinar, di nav cîhana wêran de, mîna ronahiyekê ye ku qehreman lê digere, lê di heman demê de ew dibe sembola windakirinê jî. Gelo ev hinar rastî ye, an tenê xeyalek e ku qehreman bi wê xwe teselî dike? Ev pirs, di nav rûpelên pirtûkê de, bêbersiv dimîne, û ev yek hêza sembolîk a hinarê xurtir dike.Hinar, di heman demê de, bi çîroka qehreman re têkildar e. Ew ne tenê tiştekî maddî ye, lê di heman demê de bîranîna rabirdûyê, an jî hêviya paşerojê ye. Di çarçoweya "dawîya dinyayê" de, hinar wekî berevajiya wêraniyê rawestiyaye: dema ku her tişt têk diçe, hinar jiyanê temsîl dike. Lê belê, ev jiyan bi êş û tevlîheviyê ve tê nixamtin, û ev yek wateya hinarê kûrtir dike.Ziman û Şêwaza NivîsêYek ji xalên herî balkêş ên pirtûkê zimanê wê yê şairane û dewlemend e. Bextiyar Elî, bi karanîna zimanekî ku hem hêsan hem jî kûr e, xwendevanan dibe nav cîhaneke ku tê de her peyv wateyeke veşartî hildigire. Wêneyên wî yên xeyalî, mîna dîmenên bajarên wêran, kolanên bêdeng, an jî çavên mirovên bêhêvî, bi awayekî zindî tên vegotin. Ev ziman, ne tenê çîrokê vedibêje, lê di heman demê de hestên qehreman û rewşa cîhanê jî bi awayekî hestyarî radixe ber çavan.Şêwaza nivîsê ya Elî sirrealîst û felsefî ye, lê di heman demê de ew bi rastiyên mirovî ve girêdayî ye. Di nav diyalog û vegotinan de, xwendevan dikare êş, tenêtî, û lêgerîna qehreman hîs bike. Zimanê pirtûkê, bi awayekî ku hem kurdîtiya xwe diparêze hem jî giyanekî gerdûnî hildigire, xwendevanên ji çandên cihêreng jî dikşîne
Hinara Dawî ya Dinyayê” ne tenê çîrokek e, lê di heman demê de lêkolînek kûr a li ser têkiliya mirov û dîrokê ye. Bextiyar Elî, bi vê berhema xwe, êş, hêvî û berxwedana gelê Kurd bi awayekî wêjeyî û gerdûnî radixe ber çavan. Roman ji bo xwînerên ku dixwazin wêjeya Kurdî û çîrokên wê yên kûr nas bikin, berhemeke bêhempa ye.
Pirtûkê teqez bixwînin û bidin xwendin :)
··
524 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.