Biraz uzun sürdü bu incelemeŞiir
Okuma eylemi sabit değil; zamanla biçim değiştiriyor, anlamı da farklılaşabiliyor. Bazen aynı kitabı seneler sonra okurken farklı bir pencereden yeniden bakmak gibi. Bir roman, bir hikâye, bir şiir her okurda başka bir yerden açılır, başka bir yerden sızar içeri. Bazen bir ses, bazen bir imge, bazen bir boşluk etkiler insanı.
"Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası" da bana yeniden farklı bir pencereden bakmamı sağladı. Biraz şiir kitabı incelemesinden çok, şairin hayatının incelemesi gibi olmuş olabilir bu yazı. Kitabı ilk okuduğum zamanlarda pek bir şey anlamadığım olmuştu. Sonradan yeniden elime alma, okuma fırsatı buldum. Bu sefer bir şarkı üzerinden giderek şiirlerini yeniden okudum.
Şairin kendine has bir yalnızlığı var. Ötekileştirildiği, dışlandığı sıralarda boşuna kullanmıyor "Arkadaş" mahlasını. Yine ötekileştirmeye karşı avaz avaz şiirlerinde kendini ifade ediyor. Şiirlerine karşı gelen yol arkadaşları oluyor. Hatta 2021 yılında "Merhaba Canım" belgeseli çekimleri yapılırken, arkadaş olduğunu neredeyse inkâr edecekler olmuş.
Belli şiirleri basılmıyor, yaşarken hiç şiir kitabı olmuyor zaten. "Bir gün bir şiir kitabım olursa, adı 'Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası' olacak," diyor. Kısa ömrü yoksulluk, hastalık (osteomyelit), acı ile geçiyor. Yaşadıklarını; isyanını, mizahı, ironiyi, acıyı, hüznü şiir yoluyla anlatıyor.
“Onlara rağmen. Yaşarken zaten manipüle edilmiş, öldükten sonra eseri tırpanlanmış. Ama bugüne ulaşan şiirlerinde dahi kendini avaz avaz ifade eden bir insan var karşımızda.”
“Allah ile kediyi eş görmek… Bir leylekle solucanın sevişmesinden, farklılıkların sevgisinden bahsetmek… Bunlar gerçekten döneminin acı edebiyatının içinde büyük cesaretle yaptığı şeyler. Dönemin entelektüel çevresi “şuna biraz mantık anlatın, leylekle solucan arkadaş olur mu” diyor. Ama ne güzel anlatıyor, etkilenmemek çok zor. Şiirlerinin isimleri bile çok güzel.
"Daha ilk şiirinde İkinci Yeni etkisi açıkça gösterir kendini. (...) Zaman zaman ironiye ağırlık veren, güleç yüzlü şürler de yazar. 'Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası böyle bir şiirdir örneğin, mizah öğesini bolca kullanır. (...) Onun mizaha yaslanan, güleç şiirler yazması, bulunduğu kapalı odada bunalan birinin, zaman zaman nefes almak için kendini dışarı atmasına benzer." (İsmail Uyaroğlu, "Erken Bir Ölümden Geriye Kalanlara Toplu Bir Bakış Denemesi")
Şiirlerinde Tanrı, anne,çocuksuluk,ironi. acı,karamsarlık hüzün, cinsellik kavramlarına sıkça rastlamaktayız. Kimi zaman kötümser şiirler sonraları acı ve hüzün umutsuzluk yeri geldiği zaman ironi ve güleç yüzlü şiirlerine de rastlarız hatta anne kavramını öyle içleştirmişki, SİNA AKYOL ile konuşnası sırasında
“Sevgili Arkadaş, iznimle (!) "ana" sözcüğünü "anne" olarak değiştirivermiş.
- Niye böyle yaptın Arkadaş?
Arkadaş kendinden son derecede emin:
- Bir acıyı anlatıyorsun. Acıların beşiği olan "anne" sözcüğü buraya cuk oturmuş. Ama bu sözcük "ana" diye yazılmaz ki...
- Ulan, niye yazılmasın?
Lafın "anne gibi incelikli söylenmişi varken, "ana" gibi kalınlıklı söylenmişi olmaz olsun!”
“Anne sözcüğünün vurgunuydu Arkadaş”
“Beyaz Ölüm Kuşları”nda diyor ki: “çocuk yalnız annesine yaşar çocukken / anne yalnız çocuğuna yaşamaz anneyken / bölüşür anneliği babanın kasığında / çocuğun bakışında çelişkidir büyüyen / ağlamak bir soru olur sevginin yarım payında / – ah baba… niye baba”… Neyi bölüşüyor annenin kasığında? Toplumla konuşamadığı şeyleri, tabu olan, fakat bizzat hissettiği her şeyi şiiriyle insanlara ulaştırmayı düşünen biri Arkadaş.”
Yaşarken pek kıymeti bilinmeyen şiirlerine eleştiri yağmuru tutulan bir şair “Merhaba Canım” şiirinde Zeki Müren Vurgusu tartışmalara yol açmış cesur bakış açısı ile kendini yansıtmıştır Yaşarken Sahip çıkılmayan dışlayan ötekileştiren Arkadaşları’na Beyaz ölüm kuşların da dediği gibi bir çiçek gibi kopardı başkalarına uymayan yanlarını öldükten sonra da pek yoldaşları sahip çıktıkları söylenemez. Siyasetin üzerine şiir yapmıyor insanlarla paylaşamadıkları şeyin acısı şiir yan yana bile görünmek istemeyen arkadaşları.
Kitabının adını Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası koymak istiyordu: ancak ölümün den sonra çeşitli dergilerde yayınladığı şiirleri "şiirler" adlı ilk kitapta ve daha sonra ikinci basım olan
"sevdadır" da toplanmıştır. Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası,"Ne zaman yayımlarsam yayımlayayım adı bu olacak!"
2014 de bu vasiyeti ailesi tarafından yerine getirilir "Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası" yeniden okuyucuları ile buluşur.
- bu dünyadan arkadaş z. özger geçmedi. demişsin ama:
Dünyadan bir "Arkadaş Zekai Özger" geçti. Hem de ne geçmek!
Erken ölümü nedeniyle yerine getiremediği ve şairin vasiyeti olarak kabul ettiğimiz isteği bu kitapla yerine geldi. Kitap adına kavuştu, Arkadaş'ın şiirleri de özenli bir basımla okura...
"NİYE ARKADAŞ Z ÖZGER FASLIDIR"
Bir gün eve geliyor Arkadaş. Yokum. Gitmek üzereyken,
Yavrum, adın ne?
Arkadaş.
- Anladım arkadaşısın oğlumun. Ama adın ne?
Arkadaş.
Yavrum tamam... arkadaşısın. Ama adını söyle de seni falanca aradı diyeyim oğluma.
- Vallahi de billahi de adım Arkadaş!
Eve geliyorum ve annemle Arkadaş diye bir adın olup olamayacağı Üzerine konuşuyoruz.
Adı Zekai idi. Ama kendi kulağına "Arkadaş" diye üflemişti adını.
Neden Arkadaş adı ise;
Eşber Yağmurdereli'nin anlatımına göre James balwin Arkadaş Romanın dan esinlenmiştir
Halit Özbayacı ise Rüyasında Tanrıyı gördüğünü ve Arkadaş olduğunu söyler.
Şiirlerin de acıyı mizahı ironiye en çok hüzne çok rastlarız. Yeri geldiği zaman ötekileştirmeye karşı erkek egemen söylem yapan yol arkadaşlarına bile gönderme yapar........ Şiirin de açıktan tiye alır zamanı ve yaşadıklarını
-Söyle türkünü - hayata ve yaşadıklarını anlamayanlara karşı döktüğü dizelerle aktarmış
benim kederle hem de yoksullukla geçen çocukluğumu
yeniyetmeliğimi kendi sınırsız güçleriyle çamura boyayan
salgın ve bulaşık insanlardan haberiniz oldu mu sizin
benim en içten sevgilerimi en masum sevinçlerimi
ikiyüzlülükleri alayları karaçalmalarıyla boğan çevremdeki
iğrenç ve bencil insanlardan
haberiniz oldu mu sizin
beni durmadan daraltan ve içime gömen acılarımı
onulmaz bir yara gibi derinleştiren kimsesizliğimden
haberiniz oldu mu sizin
dün yalnızca sevdiğim
bugünse taptığım güllerden
tutukevlerinde hergün akşamüstleri boğulan güneşlerden
bir gülüşlerine bir ankara feda ettiğim kardeşlerden
haberiniz var mı
Şiirlerini kendi dillerindeki gibi yorumluyorum bazen
"bu şiirin içindeki yerini
anlamıyan anlamaz
anlayan gene anlamaz
ayrıntılara girersek şiirin özünü yiterebilirsiniz
bu konuda daha geniş bilgiyi ostomyolitist arkadaş z. özgerden edinebilirsiniz"
Böyle de ifade eder. :))
5 mayıs 1973 de 25 yaşında hayata gözlerini yummuştur. Öldümü, öldürülümü ne olduğu yaşamının nasıl sona erdiğini bilemediğimiz şair
24 Ocak 1971'deki SBF Yurt Baskını sırasında aldığı darbelerin ve işkencelerin vahşi saldırıların etkileri altında kalmışlardır bu baskını da "adak" şiirin deki dizeler ile anlatmıştır, belkide ölümüne neden olan olayı yazan şair.
biz üçyüz yurtseverdik
üçyüz antı yurt bekçisi
umutla beslerdik kanımızı
yediğimiz al alma
İçtiğimiz nar suyu her birimiz bir çiçek büyütürdük, görevimizdi
bu sevgiyle sökerdik ayıkotlarını toprağın
sevgiyle ayıklardik yaramaz kurtlarını
açsın diye en güzel çiçek
silahımız çiçeklerdi
cephanemiz yüreğimiz
sayımız azdı ama
korkumuz yoktu,
düşman ordusunun küçükbaşlarından biri
elinde bir aygıtla bağırıyordu
-söz veriyoruz, namus sözü
namus sözü, kimseye dokunulmıyacak
kimseye vurulmıyacak, hiçkimse dövülmiyecek teslim olun namus sözü
biliyorduk hepimiz
geçersek ellerine
korkunç dövülme ve işkenceler...
ama namus sözü verdi bir baş
dokunulmıyacaktı kılımıza bile
düşmanın namuslusu itin kudurmuşu
ah şaşıyorum nasıl ölmediğimize
-kimine göre bu baskında almış olduğu darbeler ile iki yıl Sonra beyni Kendini tüketmiştir yada Evden TRT Stüdyolarına giderken yeni bir Şiddet veya kendi halinde yaşama veda etmiştir. Neredeyse kimsesizler Mezarlığına defnedilecekken Hastane Morgunda Son anda bulunur.
-Her şiirin ayrı bir hikayesi olması yaşadıklarını mizah ironi acı hüzün yoluyla kaleme bir alması çoçukluğunun yoksulluğu ise ayrı bir acı ile geçmesi geçirdiği OSTOMYOLİT hastalığı sağ bacağının sol bacağına göre aksamasınıda usta bir biçimde kaleme almıştır.
-bursada doğmuşum, çocukluğum ve yeniyetmeliğimin ilk yılları bu kalleş kentte geçti, ben hiç çocuk olmadım diyebilirim, ya da bir çocuğun yaşıyabileceği hayatı hiç yaşamadım./ çocukluğum acılarla, yoksullukla ve hastalıklarla geçti./ benim hiç oyuncaklarım olmadı, anımsadığım tek oyuncak, babamın hastaneden çıktığı gün bana aldığı onbeş liralık bir bisikletti, sonra o da eskiciye satıldı, dingin, ağırbaşlı bir çocukmuşum o zamanlar da. hiç ağlamazmışım./ve galba bu yüzden şimdi çok ağlıyorum./
anlatıcak bir güzelliği olmadı çocukluğumun.
- sevgi, işte trajedinin ta kendisi.
ah. kimler bilir bir yüreğin bir yüreği sevmesini.
niye yeni insanlar tanımanın bana sevinç verdiğini anlatmıya çalışıyorum.
ben çabuk severim insanı belki bundandır çabuk yıkılışım
-bazı şeyler farkında olmadan alınır, vericinin güçsüzlüğünden çok alıcının antenlerine bağlıdır bu. ben herkeslerden birşey alırım, onların (kendimce) iyi, güzel yanlarını seçerim, yoksa da yakıştırırım, var gibi görürüm, küçük yanlarını yüceltirim, kendimde başkalaştırırım onları, yoksa nasıl dayanılır bu insanlara.
Kitap da olmayan ama İnternet üzerinden bulduğum Cavit Kürnek 'e yazdığı Mektuplar da ayrı bir hüzün taşımaktadır
-off. ne zaman dinicek bu yağmur, ayakkabılarım da su alıyor.
-yazlık gömleklerimden birini/iki taneydi zaten/oda arkadaşım aşağı düşürdü, gecekondu çocuklarından biri aldı, evine kaçırdı, dün üstünde gördüm, bir de yelek giymiş, yakışmış kerataya, hoşuma gitti. iki mendilimi, dört çift çorabımı yıkamaktan bıktım.
Kendi geçmişi ve ailesi hakkında özellikle babası hakkında özeleştirisini “Tamirat” şiiri ile yapar
ne kadar üstelesem yanlış bir değişimi
bir proleterin oğlu olduğuma inandıramıyorum kimseyi
inandıramıyorum babama bir proleter olduğunu
babam çok eski bir partizan
kötü bir halk partisinin kalıntısına yamamış nefretini
acıyı ve bir dönemi benden iyi biliyor
ne zaman içki içsek bir cuma gecesi ertesi
açlığı ve yoksulluğu benden iyi anlatıyor
gördüm ki bir cuma gecesi ertesi
babamın eskimiş bürokrat ayakkabılarının tamiratına
nefretle vurduğu örsü ve çekici
öfkesini köseleden ayırdığı bıçak
açılmış bir gül gibi duruyor önümde
vur gülüm vur gülüm vur gülüm
vur sen de burjuva ayakkabılarının altına
artık ne soğuk damarlarımdaki ne sıcak
sadece bıçak gülüm sadece bıçak
-Mizah,ironin ise en çok geçtiği şiidir belki; Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası
"En önem verdiği şiirlerinden biri 'Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası'dır. Bir gün şiirleri bir kitapta toplanacaksa olmazsa olmaz dediği şiirdir 'tragedya'. Bu şiire bu kadar önem atfetmesinin elbette bir anlamı vardır. Ötekileştirilmeye başladığı sıralarda 'erkek egemen' söylem üzerinden siyaset yapan arkadaşlarına bir gönderme niteliğindedir şiir. O yüzden 'sakalsız'dır, 'oğlan'dır ve 'tragedya'dır. Bu şiir ile gizliden değil açıktan tiye alır zamanını ve yaşadıklarını." ("Bordo Bir Çiçek: Arkadaş Zekai Özger", Gülnika Güven, Bir Gün Gazetesi Pazar eki, 11 Kasım 2012, s. 3)
"Arkadaş'ın Soyut dergisinin Ağustos 1967 sayısında yayımlanan 'Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası' âdeta 1968 neşesinin habercisidir. Onun kadar ironik, onun kadar naif, onun kadar cıvıl cıvıl, onun kadar hayatla, her şeyle ve hatta şairin kendisiyle dalga geçen ve bir o kadar da cesur ve hüzünlü. Ne zaman okursanız okuyun sizi her zaman bu şenliğin içine alıverir Tragedya." (Gün Zileli, "Arkadaş'ın İki Şiiri, 68'in İki Dönemi", Temren, Eylül-Ekim 2011, Sayı 5, s. 5)
charles chaplin bir savaşta yitirdim sakalımı
çıkmazlığın grev sesi umutlarımı vururken
yendirdim bıyıklarımı papağan kuşkulara
biraz elma şekeriyle kazıdım sakalımı
lohusa şerbetiyle kazıdım sakalımı
yanaklarım paprika lahmacun ister misiniz
al işte sana böyle yüze böyle güz
demeyin deseniz de sakal yok ya ucunda
bu güz vermedi tarla seneye bıyık kerim
ben ettim siz etmeyin sakal veririm size
iğne iplik elimde bıyık dikerim size
yanaklarım taşlıtarla kurabiye yer misiniz
Sayın bayan dursanıza gözünüze kuş kaçmış
bu bıyık hiç gitmemiş sesinizin rengine
sakalınız uzamış inmiş ta belinize
at kuyruğu yapınız ya da örgüleyiniz
kedinizin bıyığını usturayla kesiniz
yanaklarım bileytaşı ispirto sever misiniz
yoksul ve utangaç bir müşteriyim ben
sizde güneş bulunur mu biraz/kaktüs alıcam
saksılarım yeşersin üç beş bulut verin de
çok üşüdü güneşten şizofreni olucak
çabuk olun lütfen dikenleri solucak
yanaklarım gobi çölü soğuk su içer misiniz
yüzüm eski bir artist yaşlandıkça shirley temple
elimde bir baş soğan bir baş sarımsak
ah ne kadar şakacısınız hiç hamlet oynamadınızmı
olmak ya da olmamak bütün sorun bu
yanaklarım yul bryner şimşir tarak istermisiniz
En çok sevdiğim şiirleri ise Bu şiirlerden bir kaç alıntı yaparak devam etmek istiyorum
-Hüzün mevsimi
bağışlatıcı olmuyor ey bağışlatıcı olmuyor
bilmem nerelerdeki özgürlük şarkıları
bizim özgürlüğümüzü bunca kısıtlamışken
tutsaklığımızı sürdürürken ezerken ezdirirken
kurdukları düzende kayırdıkları güçlere
kayırdıkları güçlere sanki biz insan değiliz
ben hep tanrıyı düşündüm tanrıyı sevdim
ben hep tanrının dediğini yaptım
günahkar değilim baktım hiç düşünmedi
tanrı beni hiç sevmedi
baktım tanrı hiç yapmadı dediğimi
töbe töbe ben günahkarım valla
kaynattım üç tencerede üç ayrı aşı
ekmeği kadına kadını tanrıya
tanrıyı ekmeğe üleştirdim
-Beyaz ölüm kuşları
hayat sığmıyorsa gövdene yüreğini sığdır çocuk
nemli bir sesi sığdır o gittikçe nemlenen
çocuk çocuk sana bir dost gerek
işte yeniden giyiniyor kendini çocuk
bir çiçek gibi kopardı başkalarına uymıyan
yanlarını
kendini üstlemişsin var olmak için susmalar köprü
çocuk çocuk sana bir aşk gerek
sen iyilikler ve güzellikler uzmanı
suskunun gizemli sabrı
bir teraziyi en iyi kullanan
iğnenin ve ipliğin mercek gözlü büyücüsü
karnaval gecesinin eğlentisiz parmak çocuğu
ey hayat canbazı
ey ip şaşkını
ezberle o incecik tel üzerinde
hayatı dengeliyen asayı:
aşkın ve dostluğun ayrımı yoktur çocuk
ikisini de doğuran şey aynıdır
bir kuşa bakarken hüzünlendiren, bir güle baktıkça yürek kanatan,
bir yüreği açmadan solduran, bir kadınla yatarken çocuk gibi ağlatan,
uyuz bir kedi gördükçe kanı kudurtan, suyu yüz derece sıcaklıkta donduran,
anneyi üreten babayı çoşturan çocuğu güldüren, seni izmirlere çılgın gibi koşturan,
bir vagon penceresinden şaşkın baktıran, bir mektubu ısrarla bekleten,
umudu dalında çürüten, acıyı dayanılır kılan bir çıbanı irinle onduran aşka merhem sürdüren
güneşsiz bir gök gördükçe öldüren öldüren öldüren.
-Sevdadır
Göğü kucaklayıp getirdim sana
kokla
açılırsın
Giyecek çamaşır getirdim sana
âdettir diye değil, sevdim diyedir
bağışla, eski biraz bedenim uygundur
diye bedenine elimle yıkadım, ütüledim
elma ağacında kuruttum
Solmuşsun benzin sararmış
yorgun bir işçinin
yüzüne benziyor yüzün
öyle bükük bakma bana (youtube.com/watch?v=NnixlyM...)
- O eski bir
- O eski bir
bir gün ben çocuk olucam. olucam
kanıma güller takıcam
eskitip yüreğimi çarşılarda pazarlarda
tanrıya şeker alıcam koparıp ellerimi kitaplardan. kitaplardan nedenleri niçinleri sorucam.
-Pencere
pencereyi kapama
gök dolabilir içeri
sen neyi görebilirsin
ıslak bir bulutun ağışını mı
pencereyi kapama kuş
dolabilir içeri
sen neyi taşıyabilirsin
kırık bir dalın yükünü mü
Pencereyi aç
Soluğun çıksın dışarı
Sen büyütmedin mi ciğerinde onu
Kokusu hayatı yıkasın diye
Pencereyi aç
Sesin sarsın dünyayı
Duyulur elbet ta ötelerden
Yürek kendini tanır.
Ne güzel arkadaşsın be, sen hep çocuk kalabilen çocuk olmayı kalmayı hayal eden
·
382 Gösterim
5 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
#okudumbitti :) O zaman ben de biraz uzun bir yorum yaparım.
İlk defa bir şiir incelemesi okudum. Kitabı severek okuduğunun hissiyatını yazına güzel bir şekilde geçirmişsin. Hatta şiirleri ile birlikte yazar ile de bağ kurmuşsun gibi hissettim. Şairin incelemedeki en sevdiğim cümlesi " ben çabuk severim insanı belki bundandır yıkılışım." Oldu. Duyardım "pencereyi kapama gök dolabilir içeri" sözünü kime ait bilmiyordum. Sayende öğrendim. TDK'dan yazım kontrolüne göndermişler gibi bir kaç ufak yazım hatası gördüm. Ben yazım hatası yaptığımda uyarıldığımda seviniyorum. Sen rahatsız oluyor isen bundan sonraki kısmı okuma :)) He bir de varsa yorumda yazım hatam haber ver 😁
"Zaman zaman ironiye..." diye başlayan cümlede şiir yerine şürler gibi ufak bir yazım hatası olmuş. Bir de Ankara'nın A'sı ile Charles'ın C'si, Gobi'nin G'si, Shirley'in S'si büyük olacak :)) . "Öldümü öldürüldü mü*" , bryner ne bilmiyorum doğru yazımı hakkında fikir yürütemem.
Son söz : tekrar emeğine sağlık :)
Solmuşsun benzin sararmış…
Öyle bükük bakma bana
Epey uzun bir inceleme olmuş. Kaleminize sağlık:)
"Çam kolanyası" Onur Akın tarafından bestelenen en güzel şiirlerinden
youtu.be/NnixlyMR8lY?si=...
Çok güzel bestelenmiş
Teşekkür ederim 😊🙏
144 sayfa kitabı 42 günde okumuşsunuz, ben de bu 144 sayfalık incelemeyi (!) kaydedip ara aea okumaya karar verdim 42 günde biter🫠