İnsandaki nefsi emmarenin hayvansal sıfatları mevcuttur. Bir insanda aşağıdaki nefse ait hangi sıfatlar galipse o kimse o hayvanın vasıflarına sahip olur. Kemale erişmek ve hakiki adem olmak için nefis terbiyesi şarttır. Aksi takdirde kişide nefsi emmare galip olur ki hakiki insan olma ve eşrefi mahlukat olma vasfına sahip olamaz.
Akreb azap, başkasına haksız yere eziyet etmek ; nifak, düşmanlık ve soğukluktur.
Aslan, zulüm, tekebbür , kin ve kibirdir.
At, sûfînin iç dünyasıdır.
( nefsi levvamede At görse, sâkin olursa nefse hâkimiyyet, azgın olursa nefsin galebesine işâretdir.)
Ayı (pars) öfke ve kendini beğenmek (ucb) ; bir şeye zarar vericilikdir. Gazab eden.
( nefsi levvamede Balık görse, helâl kazanca işâretdir. )
( nefsi levvamede Bal arısı gömek, ahlâk-ı hamîdeye işâretdir. )
Boğa, çok yemek ve içmekdir.
Çekirge, havâtır-ı şeytaniye ve bozuk fikirler
Deve, kin ,buğz , haset ve katilliktir.
(Nefsi levvame’de Deve görse bir kimsenin yükünü yüklenmesine işâretdir. )
Domuz (hınzır) haram kazanma ve eşini kıskanmamak ; haram, dünya sevgisi, cinsel arzu ve ehlullahtan gâfil olmaktır.
Eşek arısı, faydasız iş tutmak, havâtır-ı şeytaniye ve bozuk fikirlerdir.
Eşek, şehvet çokluğu, inat, yemeğe ve cinselliğe düşkünlük ve Allah yolunda tembelliktir. Yarar sağlamayan bir işe (yere gitmek) başlandığına ya da başlanacağına yorumlanır.
Eti yenilen hayvan, nefsin mubah olan işlere yönelmesidir.
İnek, çok yemektir.
Fare, halktan gizli ancak Hakk’a malum olan meşru olmayan şeye mübaşeret sıfatıdır. Nefsani arzuların peşinde koştuğu anlaşılır.
Fil, kendini beğenmedir/ucub.
Kaplan, zulüm, tekebbür , kin ve gazaptır.
Karınca, hırstır.
Katır Dünya Sevgisi, yalan, cinsel arzu ve haram yemektir.
Keçi, havâtır-ı şeytaniye ve bozuk fikirlerdir.
Kedi (Yılan, çıyan) , nifaktır. Nankörlük . Basit şehvet sahibi .
Koyun Çok yemektir
( nefsi levvame’de koyun keçi, sığır helal rızk, meşru menfaat)
Köpek, öfke, cimrilik ve kendini beğenmedir. Gazab, kalp kırıcıdır
Kurt, hasettir. (kurt ve çakal ) , haram yemeğe ve yahut haram kazanmaya,
Maymun Gammazlık, şiddetli cimrilik ve gıybettir. İki yüzlülük, münafıklık ve koğuculuk sıfatıdır.
Pire, bit ve benzeri haşere dinen mekruh kılınan şeylerin irtikab edildiğine delalet eder.
Sığır (kara veya Su-Camız ), çok yemek ve içmektir.
Serçe Şekâvettir (Kötülük), haydutluk .
( nefsi levvamede Tavuk, güvercin, kaz, ördek ve bunların emsâli hayvanlar hırsa işâretdir. )
Tavşan (Sansar), gaflettir.
Tilki, tezvir (kötü söz, yalan), ara bozma ve hiledir.
Yarasa (Kötü söz ve yalan) ve hiledir. İnat ve Hakk’ı örtmek ve Hakk’ı görmemektir.
Yırtıcı hayvanlar, zulüm, kin ve kibirdir
Yırtıcı Kuşlar (tavşancıl, akbaba , kartal) cehalet
Yılan, (çıyan ve akrep ) Nifak, düşmanlık ve soğukluktur. Fitne ve fesat doğuran dilin sıfatıdır ve bahil, cimriliğe işarettir.
.
Hazret-i Mevlânâ; Kur’ân’da zikredilen bu dört kuşun, birer çirkin huy olarak içimizde yaşadığını söyler. Ona göre; insanın rûhen gelişmesi ve olgunlaşması için, bunlardan kurtulması gerekir. Rûhun kurtuluşu; çirkin huylu dört kuşun, itaat altına alınmasına bağlıdır.
Önce onların başlarını kesecek, etlerini ezeceksin. Sonra da yeni baştan dirilteceksin ki, itaat altına alabilesin.
Dört kuş; sembolik anlamda, dört çirkin huyu temsil eder: Horoz şehvet; kaz hırs; karga uzun Emel sahibi olmak çok yaşama arzusu ; tâvus da «hubb-i câh» denilen, makam, mevki ve şöhret düşkünlüğüdür.
Horoz; şehvetin ve çok eşliliğin sembolüdür. Çünkü tek başına bir sürü tavuğa kocalık eder. Çoğu zaman diklenir, böbürlenir ve üstünlük taslar. «Horozlanmak» deyimi bu karakterde olanlar için kullanılır.
Horoz Mevlananın boğazla" dediği dört kuştan biri, mesnevi'deki pek çok hikayede şehveti temsil eder. boğazlamaktan kasıt, bu tabi duygunun öldürülmesi değil budanması, terbiye edilmesi, yüzünün/yönünün zararlı olandan faydalı olana çevrilmesidir