Nobel ödüllü Avusturyalı yazar Elfriede Jelinek’in Dışarıda Kalanlar romanı ilk kez 1980 yılında yayımlandı. Sert anlatımı, şok edici içeriği ve keskin toplumsal eleştirisiyle dikkat çeken eser, 1950’lerin sonlarında Viyana’da geçer. II. Dünya Savaşı’nın üzerinden on beş yıl geçmiş olsa da, savaşın izleri hâlâ hafızalardadır. Jelinek, bu izleri gençlerin ruhsal ve toplumsal bunalımları üzerinden görünür kılar.
Roman, lise çağındaki dört gencin bir soygunla başlayan ve giderek sertleşen hikâyesi etrafında gelişir. Karakterler farklı sınıfsal geçmişlere sahiptir: Babası eski bir SS subayı olan Rainer ve onun ikizi Anna, babası toplama kampında ölen işçi sınıfı genci Hans ve aristokrat bir aileden gelen Sophie. Jelinek, bu karakterler aracılığıyla Avusturya toplumunun bastırılmış geçmişini, sınıfsal ayrımlarını ve bireylerin var olamama hâllerini derinlemesine işler.
Yazarın dili, müstehcenlik sınırında dolaşan ifadeler, soğuk tasvirler ve parçalı bir anlatı yapısıyla örülüdür. Bu yönüyle Dışarıda Kalanlar, Anthony Burgess’in Otomatik Portakal’ına benzer bir atmosfer sunar: şiddet, gençlik, sistem karşıtlığı ve boşluk hissi iç içe geçmiştir.
Jelinek’in feminist bakış açısı romanın yapısında açıkça hissedilir. Karakterlerin konuşma biçimleri bile bu perspektife göre biçimlenmiştir: Erkek karakterler sürekli konuşurken, Anna giderek sessizleşir. Yazar, “Karakterlerim konuştukları kadar varlar, dil bir sınırdır.” diyerek hem bireysel ifade özgürlüğünün hem de kadınların toplumsal görünürlüğünün sınırlarına işaret eder. Jelinek, Ingeborg Bachmann’ın “Faşizm, insanlar arasındaki ilişkide başlar.” sözüne dayanarak kaleme aldığı bu romanında, yalnızca siyasal değil, kişisel ilişkilerde de şiddetin ve iktidarın nasıl kurulduğunu sorgular. Bu yönüyle Dışarıda Kalanlar, yalnızca dört gencin değil, savaştan çıkmış ama geçmişiyle yüzleşememiş bir toplumun da trajedisidir.
Her ne kadar Jelinek’in dünya çapındaki ünü, 2001’de Michael Haneke’nin yönettiği Piyanist filmiyle perçinlenmiş olsa da, Dışarıda Kalanlar onun edebiyatındaki çok daha erken ve köşeli bir dönemeci işaret eder. 1982’de Franz Novotny tarafından sinemaya uyarlanan eser, Anıl Alacaoğlu’nun çevirisiyle Türkçeye kazandırılmıştır.
Bugün bakıldığında roman zaman zaman ağır ya da yorucu bir anlatıma sahip gibi görünse de, hala rahatsız edici derecede güncel ve uyarıcıdır.
Keyifli okumalar..
·
92 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.