Dışarıda Kalanlar
Elfriede JelinekYazar:
Elfriede Jelinek
Çevirmen:
Anıl Alacaoğlu
Tahmini Okuma Süresi:
6 sa. 48 dk.
Sayfa Sayısı:
240
Basım Tarihi:
26 Haziran 2024
İlk Yayın Tarihi:
1980
Yayınevi:
İthaki Yayınları
Orijinal Adı:
Die Ausgesperrten
ISBN:
9786052653562
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
ölümün farklılıkları eşitlediği bilinen bir şey...·240 syf.·Külliyat Okumalarım
8/10
2024 122. kitabı
~~~görmediğiniz şeyin var olmadığı anlamına gelmez. Geçmişte kalmamışsa, yani affedilmemiş ve unutulmamışsa hâlâ oradadır~~~
Alman Edebiyatı'nın çağdaş, en ilginç yazarlarından sayılan, Jelinek, 2004 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi oldu. Sıradışı karakterleri ve kendine has üslubuyla herkese pek de hitap etmeyen bı yazar, fakat ben kurguladığı karakterlerin uç kısımlarda olmasına rağmen, aslında direk hayatın içinden vurgularını severek okuyorum...
Şimdiki eylemlerin, geçmişin etkilediği düşünceler tarafından nasıl belirlendiğini gösteren "Dışarıda Kalanlar" kibirleri, dönem Almanyası'nın "Nazi" geçmişlerini, cinsel sapkınlıklarını ve yabancılara olan nefretlerini saklamak için kendilerine ördükleri duvarların dışa vurdukları tepkileri, yaşananları gösterme biçimleridir aslında...
Dışarıda Kalanlar, önceki nesillerin gölgesinden kurtulmaya çalışan genç insanların hikâyesini anlatmaktadır: Karanlıktan yararlanarak ve çocuksu görünümlerini kullanarak yoldan geçenlere saldırmak, mallarını yağmalamak ve soymak amacıyla bir çete kuracaklar ve çete içindeki aşk kovalamacası, toplumsal normlar ve sınıfsal düzeyler tüm yaşananları etkileyecektir.
~~~Dünyanın zarif bir kayıtsızlığı var, diyor Camus. İnsan dünyanın düşmanlığını geride bırakmalı, diyor Camus. Birinin umudu elinden alınırsa elinde sadece şu an kalır, insan gerçekliğin kendisi, diğer herkes figüran olur~~~
İçindeki edebi vurgularla gözümde Camus ve "Yabancı" sının izleri de ayrı bi' derinlik eklemiştir kitaba. Hans, Sophie, Anna ve Rainer'ın hikâyesinde bulduğumuz varolmayan varoluşçulugun sesidir, dünyada kendimizi konumlandıramadığımız yerin adıdır aynı zamanda. Severek okudum, herkesin tarzı olmasa da...
~~~İnsanın daha iyiye olan umudu elinden alındığında o zaman şu ânı nihayet eline geçirmiş olur. O
İkinci dünya savaşı sonrası toparlanmaya çalışan Viyana’da babayı kaybetmiş işçi Hans,bir bacağını savaşta kaybetmiş Anna Ve Rainer’in subay babaları ve babasız güzel mi güzel sarışın Sophie’yi bir araya getiren neydi?Kader mi?Ergenliğin bunalımları mı?Yoksa Elfrıede jelınek’in kara mizahı üst seviyede kullandığı o muntazam zekası mı?
2004 yılı Nobel komitesini kurgularında tüm çıplaklığıyla kullandığı dili yüzünden ikiye bölen ancak özgünlüğü nedeniyle Nobel’i alan Avusturyalı yazar#elfrıedejelınek in kaleme aldığı #dışarıdakalanlar ailelerindeki yetersiz eğitim,toplumun savaş yorgunluğu ve ergenliğin getirdiği o yön bulamama duygusuyla hiçbir yere aidiyet göstermeyip eşikte kalan ve suça meyleden dört gencin günlük rutinlerinden yola çıkan yazar;aşk,cinsellik,sanat,sanayileşme,işçilik temaları ile toplumdaki çarpık ilişkileri şahsına münhasır ironik tarzı ile bana göre hem keyifli hem de düşündürücü bir kitap yazmış…
Dört gencin ortak noktaları”baba”ikisinin babası yokken ikizlerin yarım bedeni ve yarım aklı ile üst zekaya sahip çocuklarına yetemeyip kendi bunalımın da zalimliğe yönelmesi çocukların gelişimini olumsuz etkiler…
Kitabın başından sonuna Camus ve Sartre’nin hem isimleri hem de eserleri sık sık geçer..Çünkü bu iki isim ikizlerden özellikle lider ruhlu kendince sanatkar olan Rainer’in yol göstericileridir baba da göremediği öncülüğü bu yazarların eserlerinde yanlış yönde bulur…
Herkese hitap etmese dahi bu yazarın insanın karanlık yanlarını ortaya çıkaran tek tip sevimsiz ve silik karakterlerini üst boyutta ve dikkat çekici tarzda kullanmasını takdir ediyorum…Çünkü genelde yazarlar en iyi karakterler oluşturup sunmak isterlerken #elfrıedejelınek bunu tersten yaparak özgünlüğünü ve el altı yapılan şeylerin iç yüzünü okuyucusuna net bir şekilde
Dışarıda Kalanlar itiraf edeyim ki benim için çok zor bir okuma oldu. Jelinek ile tanışma kitabımdı. Yazarın tüm kitaplarındaki anlatım tarzı bu şekilde midir bilemiyorum ama ben pek anlaşamadım.
Konu itibariyle çok önemli noktalara dikkat çeken bir eser olduğunu düşünüyorum. Yazar dünya savaşı sonrası toplumların, ailelerin ve bireylerin yaşamlarını gençlerin gözünden ve gençlerin konuşma diliyle gayet başarılı aktarmış. O sıkıntıyı, yokluğu, yoksunluğu, yaşama duyulan öfkeyi özellikle gençlerin gözünden sonuna kadar hissettiyor kitap. Ayrıca sınıflar arası farklarının ne kadar bariz bir şekilde gözlenebildiğini, yine zenginlerin yaşam ile ilgili ayrıcalıklarını her koşulda koruyabildiklerini çok güzel vurgulamış yazar.
İlk sayfaları okumaya başladığımda neden bilemiyorum yazarın hayatla sorunları olduğu, psikolojik iniş çıkışları normal bir insandan daha çok yaşadığı hissiyatı oluştu bende. Aslında yazar eserinden bağımsız düşünülemese de bu kadar bariz bir his de beklemiyordum.
Gelelim kitabın ne hissettirdiğine: Kitabı, karakterleri, anlatılan olayları hiç sevemedim. Çok zorlanarak okudum. Sanırım benim için bu yazarla ve bu kitapla tanışmaya uygun bir zaman değildi. Gündemin yoğunluğu da buna sebep olmuş olabilir. Daha sonra bir kez daha şans vermek niyetindeyim. Umarım diğer kitapları konu ve anlatımı bakımından bu kadar sert değildir.
Bu kitabın haricinde yazarın iki kitabını daha okudum. Genel olarak toplumu negatif bir perspektiften eleştiren, oldukça provakatif, sert bir üsluba sahip. Kitap 1950’li yıllarda Viyana’da yaşayan dört gencin yaşamı var. Bu gençler savaştan sonra yeniden şekillenmeye çalışan Avusturya toplumunda yerlerini bulamayan gençler. Kendilerini ne ailelerine ne okullarına ne de ülkelerine ait hissetmiyorlar. Onlar sistemin dışına itilmiş, dışarıda kalanlar. Bu kuşak savaş sonrası doğmuş ve savaşın etkilerini ailelerinden almışlar. Çünkü ebeveynleri ya nazilerle çalışmış ya da olan bitene sessiz kalmış. Şimdi de bu geçmişlerini saklamaya unutturmaya çalışıyorlar.Jelinek bu sessizliğe karşı çıkıyor. Savaş sonrası faşizm ortadan kaybolmuyor. Daha çok hayatın içine sızıyor. Örneğin evlerin içine, kiliseye, eğitim sistemine ve toplumsal normlara sirayet ediyor. Avusturya toplumu dışarıdan bakınca güzel, huzurlu. Fakat yakından bakınca baskıcı, cinsiyetçi, ayrımcı bir toplum. Gençlerin dünyası karanlık ve gizlemeye çaktırmamaya çalıştıkları isteklerle dolu. Cinsellik ya şiddetle ya da utançla eşleşmiş.Bence bırakın cinselliği kendi duygularına ve sevgiye bile yabancılar. Rainer entellektüel olma çabası var.Sartre, Sade ve Bataille gibi varoluşçu ve uçlarda yazarlar okuyor.Davranışlarını bu yazarlardan esinlendirmeye çalışıyor. Zaten o da diğer çocuklarda sevilmemiş, anlaşılmamış, bastırılmış dışlanmışlar. Göstermelik bir entellektüelliğin içinde kendi barbarlıklarını büyütüyorlar. Rainer suç işlerken ya da şiddet fantezilerini anlatırken kendini tüm o yazarlarla bütünleşirmeye çalışıyor ama ancak onların karikatürü olabilir. En çok sevdiğim şey gerçeği eğip bükmeden olanca gerçekliğiyle agresif bazen ahkak dışı ama cesur bir şekilde anlatmış.
Nobel ödüllü Avusturyalı yazar Elfriede Jelinek’in Dışarıda Kalanlar romanı ilk kez 1980 yılında yayımlandı. Sert anlatımı, şok edici içeriği ve keskin toplumsal eleştirisiyle dikkat çeken eser, 1950’lerin sonlarında Viyana’da geçer. II. Dünya Savaşı’nın üzerinden on beş yıl geçmiş olsa da, savaşın izleri hâlâ hafızalardadır. Jelinek, bu izleri gençlerin ruhsal ve toplumsal bunalımları üzerinden görünür kılar.
Roman, lise çağındaki dört gencin bir soygunla başlayan ve giderek sertleşen hikâyesi etrafında gelişir. Karakterler farklı sınıfsal geçmişlere sahiptir: Babası eski bir SS subayı olan Rainer ve onun ikizi Anna, babası toplama kampında ölen işçi sınıfı genci Hans ve aristokrat bir aileden gelen Sophie. Jelinek, bu karakterler aracılığıyla Avusturya toplumunun bastırılmış geçmişini, sınıfsal ayrımlarını ve bireylerin var olamama hâllerini derinlemesine işler.
Yazarın dili, müstehcenlik sınırında dolaşan ifadeler, soğuk tasvirler ve parçalı bir anlatı yapısıyla örülüdür. Bu yönüyle Dışarıda Kalanlar, Anthony Burgess’in Otomatik Portakal’ına benzer bir atmosfer sunar: şiddet, gençlik, sistem karşıtlığı ve boşluk hissi iç içe geçmiştir.
Jelinek’in feminist bakış açısı romanın yapısında açıkça hissedilir. Karakterlerin konuşma biçimleri bile bu perspektife göre biçimlenmiştir: Erkek karakterler sürekli konuşurken, Anna giderek sessizleşir. Yazar, “Karakterlerim konuştukları kadar varlar, dil bir sınırdır.” diyerek hem bireysel ifade özgürlüğünün hem de kadınların toplumsal görünürlüğünün sınırlarına işaret eder. Jelinek, Ingeborg Bachmann’ın “Faşizm, insanlar arasındaki ilişkide başlar.” sözüne dayanarak kaleme aldığı bu romanında, yalnızca siyasal değil, kişisel ilişkilerde de şiddetin ve iktidarın nasıl kurulduğunu sorgular. Bu yönüyle Dışarıda Kalanlar, yalnızca
Fiziksel, psikolojik ve cinsel şiddete maruz kalan bir annenin olduğu evde büyüyen ikizlerin ruh hallerine,davranışlarına yansıyan sıkıntıları bir dönem filmi izliyor gibi okudum ama bu sessiz siyah beyaz bir filmdi. Çünkü çoğu yerde kitapla bağdaşamadım, okurken beni bunaltan kısımlar oldu ta ki sona kadar. Son kısımda
yaşadıklarını bastırmış, ciddi şekilde hırpalanmış olan Rainer’in aslında yavaş yavaş planlayıp kabul ettiği fakat kendini kaybettiği bir anda gerçekleştirdiği, öfkesini kustuğu anlar muhtemel bir sonuçtu. Derin psikolojik analizler elde edilebilecek dramatik bir kitap. Şiddetin bastırılması ve dışa vurumunu çok yönlü ve güzel bir şekilde ele almış.
Yazarla ilgili yaptığım araştırmada kısaca şu bilgilere ulaştım : "Jelinek’in eserlerinin merkezinde kadın bedeni, cinsellik, tüketim kültürü ve ataerkil baskı vardır. Onun feminizmi radikal ve sistem eleştirisine dayalıdır. Kadınların "metalaştırılması" ve toplumdaki yerlerinin sürekli olarak erkek egemen bir bakışla şekillendirilmesine karşı çıkar."
Ayrıca yazarın panik atak ve agorafobisi olduğu, bu nedenle hayatının büyük bölümünü evden çıkmadan sürdürdüğü, babasının akıl sağlığı ile ilgili problemler yaşadığı, annesinin de kızının sanatçı olması için katı bir disiplin uyguladığı gibi bilgiler okuduğumuz eseri değerlendirmemize yardımcı olacaktır.
Esere dair düşüncelerime gelirsem, kendi açımdan oldukça rahatsız edici bir metin olduğunu söyleyebilirim. Açıkcası ben okurken keyif almadım ama sanırım yazarın da asıl amacı buydu. Elfriede Jelinek'in Arzu isimli eserini Gendaş Yayınları'ndan yaklaşık yirmi yıl kadar önce okumuştum. "Dışarıda Kalanlar" gibi o da farklı bir metindi diye hatırlıyorum. Kitaplığımda bir diğer eseri "Aşık Kadınlar" var. Ona da sıra ne zaman gelir bilmiyorum.
Okuduğumuz eser, ana temalarından biri olan kadın üzerinden istismarı, tahakkümü, zorbalığı en şiddetli haliyle anlatıyor. Kullandığı dil ise alışık olduğumuz anlatım tekniklerine benzemiyor. Okurken en rahatsız eden faktör de buydu sanırım. Feminist bir yazar olduğu için kadın karakterleri anlatış biçiminde bir isyan ve bir başkaldırış vardı. Hatta Jelinek bir söyleşisinde şöyle demiş: "Ben konuşamayan kadınların çığlığını yazıya dökmeye çalışıyorum."
"Dışarıda Kalanlar" savaş sonrası Avusturya toplumunun yaşadığı çöküntüyü, gençlerin kimlik arama çabalarının bile olmadığını, topluma ait bireyler olamadıklarının kısacası bir sessizliğin anlatısıdır.
İlk sayfalarda neyle karşı
Puan vermedi·240 syf.·
2025 251. kitabı
"Avusturya edebiyatının modern seslerinden Nobel ödüllü feminist şair, yazar, çevirmen Elfriede Jelinek “Dışarıda Kalanlar” romanında acımasız bir şiddet sahnesi ile selamlıyor bizi. Jelinek insan doğasının karanlık yönlerine dair derinlemesine bir bakış sunduğu romanında daha ilk giriş sahnesinden okuyucuyu uyarıyor: “Anlatılanlar da gerçek de hiç masum değil.”"
"Dışarıda Kalanlar; savaş sonrası bir dünyada toplumsal normları reddeden, kendilerine bir yer, varoluş, amaç bulmaya çalışırken savrulan, geçmiş değerleri kabul etmeyen ve yaşadıkları dünyayı anlamlandırmaya çalışan dört gencin bir “varolmayış” hikâyesi.
"Roman, 1950’lerin Viyana’sındaki farklı sınıflardan gelen dört gencin öyküsü gibi görünse de, aslında belki de Avusturya’nın öyküsünü okuyoruz.
Jelinek kitabı yazarken, Bachmann’ın meşhur “Faşizm, insanlar arasındaki ilişkilerde, iki insan arasındaki ilişkide başlar.” sözünden yola çıktığını söylüyor. Aile içi ilişkilerin özellikle de suç ilişkilerinin toplumun nasıl da bir aynası olduğundan, Bachmann’ın bu sözleri henüz hiç kimse söylememişken söyleyebilme cesaretinden etkilenmesinden bahsediyor
Romanda savaş bittikten sonra iktidarıyla birlikte bir bacağını da yitirmiş, eski nazi askeri bir babanın karısına, çocuklarına yönelttiği iktidar oyunları ve şiddeti, kendi de şiddet, tecavüz gibi korkunç davranışlara maruz kalan annenin de çocukları üstündeki gücü devam ettirdiği bireysel faşizm örnekleriyle bezeyen Jelinek, böylesine bir savaştan çıkan en büyük kaybedenlerin aslında yeni nesil olduğunun altını çiziyor."
"İnsanın içinde yaşadığı toplumun en çirkin yüzüyle bir kitapta yapayalnız kalmasının korkutucu ıssızlığından yine ancak kitaplar ve yazılarla çıkabilirim.
Viyana’nın dünyanın en yaşanılır şehri, müzik ve sanatın başkentlerinden biri
Dışarıda Kalanlar için...Alıntı
Selamlar,
Nereden, nasıl bulup aldığımı bilmediğim bir kitap. Her okuyucuya da okusun diyemem.
Yazar ile ilk tanışmamız olup zorlanarak okuduğum (tekrarlardan +50 sayfam vardır) hızlı bir açılış ile başlayıp, zor ve karışık bir anlatımla, beklenmedik (en azından benim için) bir son ile biten bir eserdi.
Okuması zordu, bir paragrafta 4 cümle herbiri öncekinden farkli bir yerde. Yer yer sert ve kaba bir üslupla ele alınmış. Kimin nerde konuşmaya başladığı nerde bittiği bilinmeyen yerlerde yok değildi hani...
Tarzı ve hikayesini beğendiğim, okumasını tanımadığım kişilere tavsiye edemeyeceğim (tanıdıklarıma de edemeyebilirim :) ) ama okuyabilirseniz sevebilme ihtimalinize sığınacağım (kulaklarımı çınlatmamanız şartıyla!) güzel bir kitap...
Sabırlı okumalar,
Dışarıda Kalanlar
Elfriede Jelinek
Dışarıda Kalanlar
Elfriede Jelinek
Açıkçası okurken rahatsız oldum. Şiddet kısımları hoşuma gitmedi. Distopik havası da veriyor biraz. Hang kang okuduğum kitaba benziyor. Dağınık kopuk anlatımıyla okurken zorladım. Normalde alıp okuyacağım kitap değil Dört çocuğun hepsinin de farklı yaraları ve bunu şiddete başvurarak iyileşmeye calışması beni üzdü…
Yazar Hakkında
Elfriede JelinekYazar · 8 kitap
2004 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü almıştır.
Jelinek Avusturya'nın Steiermark eyaletinin Mürzzuschlag kasabasında doğdu. Babası II. Dünya Savaşı'ndan sağ kurtulmayı başarmış Çek asıllı birYahudi'ydi. Annesi varlıklı bir Viyana ailesindendi. Küçük yaşlardan itibaren piyano, org, gitar, keman, viyola dersleri aldı. Viyana konservatuarından orgçu olarak mezun oldu. Aynı zamanda Viyana Üniversitesi'nde sanat tarihi ve tiyatro okudu. Genç yaşta şiir yazmaya başladı. İlk eseri Lisas Schatten adlı derleme oldu. 1970'lerin başında Gottfried Hüngsberg ile evlendi.
Nobel Ödülü'nü almadan önce Jelinek Almanca konuşulan ülkelerin dışında pek tanınmıyordu. Yazı tarzında geleneksel Avusturya edebiyatı derinden hissedilir ve Avusturyalı yazar Robert Musil'in etkisi görülür.
