Orhan Pamuk'un "Kırmızı Saçlı Kadın"ını okurken, yazarın uluslararası sahada kazandığı deneyimin hem bereketini hem de yükünü hissetmek mümkün. Uluslararası okuyucu kitlesinin beklentilerine uygun bir "Doğu masalı" sunma kaygısıyla yazılmış gibi görünüyor. "Benim Adım Kırmızı" için yaptığı o yoğun araştırma boşa gitmesin diye aceleyle kaleme alınmış, piyasanın beklentilerini sanatsal kaygıların önüne koyan, derinliği olmayan ve pat diye bitiveren bir kitap izlenimi bırakıyor.
Romanın temel sorunu, "Batı'da oğullar babalarını, Doğu'da babalar oğullarını öldürür" gibi çok basit bir karşıtlıkta düğümleniyor. Bu genelleme sadece yüzeysel kalmıyor, aynı zamanda her iki kültürün kendi mitolojik zenginliğini görmezden geliyor. Şehname'deki Dahhak'ın babasını öldürmesi ya da Yunan mitolojisindeki Kronos'un çocuklarını yutması gibi örnekler, bu keskin ayrımın ne kadar sorunlu olduğunu gösteriyor.
Pamuk, Doğu kültürünü sürekli otoriter, durağan ve baskıcı bir çerçevede sunuyor. Mahmut Usta'nın despotik tavrından Öngören kasabasının zamanda donmuş atmosferine kadar her şey, Doğu'nun "geri kalmış" olduğu mesajını veriyor. Batı ise özgürlükçü ve dinamik olarak idealleştiriliyor - Cem'in İstanbul'a döndükten sonraki "başarısı" bunun en net örneği. Bu yaklaşım, maalesef oryantalist söylemi yeniden üretiyor ve kültürel önyargıları pekiştiriyor.
Teknik açıdan da roman sorunlar barındırıyor. Eğer Enver bu hikâyeyi yazıyorsa, Cem'in en mahrem deneyimlerini (kuyu kazma sırasındaki duyguları, cinsel deneyimi) bu kadar ayrıntılı bilmesi mantıklı değil. Özellikle Cem'in bu detayları Ayşe'yle bile paylaşmadığı belirtiliyor - bu da anlatının tutarlılığını sarsıyor.
Kadın karakterlerin konumu da düşündürücü. Anne figürü isimsiz kalıyor, Ayşe pasif bir eş rolünde sıkışıyor, hatta Kırmızı Saçlı Kadın bile sonuçta erkek anlatısına hizmet ediyor. Bu durum, ataerkil anlatı geleneğinin devam ettiğini gösteriyor.
Romanın belki de en ilginç yanı, kendi kurduğu karşıtlıkları aynı zamanda sorgulaması. Enver'in "kazayla" babasını öldürmesi, hem Doğu hem Batı anlatılarını harmanlıyor ve ikisini de aşmaya çalışıyor. Ancak bu potansiyel derinlik, romanın geri kalanındaki yüzeysellik karşısında yetersiz kalıyor.
·
66 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.