Doğu-Batı arasında kalmış bir deliliğin absürtçe kurusallaşmasını okumaya ne dersiniz?
Küçüklüğünden beri talihsizlikler peşini bırakmamış bir isim Hayri İrdal. Öldü sanılan ama dirilen halasının sorunları, maddi imkansızlıklar, saatlerle dolu bir küçüklük... Ve kendisi de bir türlü tutunamaz hayata. Absürt ortamlarda kendine sanal gerçeklikler oluşturur. Ruh çağırma ortamları, alkol gibi çeşitli avuntular bulur.
Taa ki... Halit Ayarcı ile tanışana kadar. Halit Ayarcı, Hayri'yi tutar kaldırır, birlikte Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nü kurarlar. Bu enstitü ile kurulan yerler kişilerin saatlerini ayarlar. İnanılmaz yoğun bir bürokrasi dönemi başlar.
Tanpınar'ın şiirsel ve özgün anlatımı yanında, bolca sembolik yapılar da görürüz. En önemli anlatı doğu-batı arasında kalmış birey üzerinden yapılır.
Hayri İrdal'in saatlere ilgisi dayısının ona küçükken verdiği saat ve yanında çırak olduğu Muvakkit Nuri Efendi ile başlar. Bu dönemi, dönem karakterlerinin mistik yapısını Osmanlı temsili olarak açıklayabiliriz.
Ve tabii ki enstitü ile başlayan bürokrasi ağını yeni kurulan Cumhuriyet'e benzetebiliriz.
Hayri hiçbir şeye kendi karar vermez enstitüde. Aklı almaz ama gene de buraya dahil olur.
Hatta eski saatleri Mübarek'in şaşan dakikaları ile asla şaşmayan enstitü sonrası saatleri bile bu çatışma ile okuyabiliriz.
Yüzeysel Batıcılık dışında modernizmin çoğu alanına eleştiri vardır.
Evet saatler ayarlanır, insan her şeyi kontrol altına almaya çalışır ama acaba bu, ne kadar gerçekçidir?
Birey modern dünyada ilerler fakat çoğu zaman neyi neden yaptığını bilmez. Nietzsche'nin sürü insanı gibi sürekli bir düzene uyar gider.
Psikanaliz, spiritüalizim eleştirileri de bir modernizm eleştirisi oluşturur. Hatta burada Foucault dili ile deliliği bile sorgularız.
Sisteme girip onu eleştirebilmiş bir isimdir Tanpınar. Ve bu kitapta bunun en absürt hal ile yapılışını görürüz.
·
61 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.