Cezmi, yalnızca bir roman değil; aynı zamanda bir düşünce eseridir. Vatan sevgisi, bireysel cesaret ve özgürlük idealleriyle yoğrulmuş bu eser, Tanzimat döneminin düşünsel zeminini yansıtır. Türk edebiyatında tarihi roman geleneğinin öncüsü olması açısından da önemli bir yer tutar.