Dostoyevski'nin "Öteki" adlı eseri yalnızca bir delilik öyküsü olmaktan öte, bireyin içsel çatışmalarının ve toplumsal yabancılaşmanın tetiklediği "benlik parçalanmasını" derinlemesine işleyen psikolojik bir anlatıdır. Golyadkin'in hikayesi bilinçdışının bastırılmış içeriklerinin bireyin zihninde nasıl bir kaos yarattığını gösterir. Bu bastırma Golyadkin'de bir kırılma noktası yaratır ve Golyadkin Jr. somut bir yansıma olarak ortaya çıkar. Golyadkin Jr. kahramanımızın olmak istediği ama olamadığı bir figürdür. Özgüvenli, kurnaz ve sosyal açıdan başarılı...
Golyadkin'in yaşadığı benlik dağılması FREUD'un yapısal kuramı açısından bakıldığında "İd" ın "Ego" ya saldırısı şeklinde yorumlanabilir. Kitap boyunca da Golyadkin Jr. kahramanımız Golyadkin'e saldırır. Freud'un teorisine göre egomuz ve idimiz büyük bir kavgaya tutuşursa bastırılan id, simgesel ya da sembolik biçimlerde geri döner. Golyadkin'in karşısına çıkan Golyadkin Jr. gibi.
Eser, CARL GUSTAV JUNG'un analitik psikolojisi çerçevesinde incelendiğinde; persona, gölge ve bireyselleşme süreci gibi kavramlar ön plana çıkar. "Persona" bireyin toplum karşısında taktığı maskeyi ifade eder. Golyadkin'in personası, itaatkar, mütevazı ve saygılı bir memur imajıdır. Bu maske onun bastırılmış arzularını ve içsel çatışmalarını gizler. "Gölge" ise kişinin sevmediği, korktuğu ya da reddettiği özelliklerini temsil eder. Bireyin sağlıklı bir benlik oluşturabilmesi için; gölge, persona ve diğer arketiplerle yüzleşip bu mücadeleden sağ olarak çıkması gerekir. Gölge ile yüzleşmek "bireyselleşme sürecinin" bir parçasıdır. Ancak Golyadkin bu yüzleşmeyi kaldıramaz ve benliği parçalanmaya başlar. Bu başarısızlık zihinsel çöküşle sonuçlanır ve akıl hastanesine kapatılır.
Öteki adlı eser LACAN'cı bir okumaya çok elverişlidir. Ayna evresi,özne bölünmesi, simgesel düzen ve büyük öteki kavramları ile son derece uyumludur. Lacan'a göre birey doğduktan sonra "Simgesel Düzene" dahil olur. "Simgesel Düzen" dil,yasalar, gelenekler ve sosyal rolleri içerir. "Büyük Öteki" kavramı ise simgesel düzenin soyut bir temsilcisidir, otorite figürüdür. Golyadkin kitap boyunca Büyük Ötekinin (toplumun, patronların, meslektaşlarının) gözünde saygın biri olmak için çabalar. Büyük Öteki, Golyadkin'i reddeder ve bu reddediliş (bunca çabaya rağmen) Golyadkin'in kimlik algısını tamamen bozar. Mahfına sebep olur.
LACAN'cı bakış açısıyla "Ayna Evresi"nden de söz edelim. Ayna Evresi, bir bebeğin kendini ilk kez aynada bir bütün olarak görüp algıladığı dönemi ifade eder. Bebeğin, kendisine bir kimlik oluşturmasını sağlar ama aynı zamanda da tuhaf bir durum yaratır. Çünkü aynadaki görüntü sadece bir yanılsamadır, gerçek benlik değildir. Bu da bebeğin kendisine yabancılaşmasına sebep olur. Romanda ise Golyadkin ve Golyadkin Jr. karşılaşması; Ayna Evresinin, yetişkin hayatında sahnelenmesi gibi gerçekleşir.
Son olarak şunları söylemeliyim ki kitap yazıldığı dönemde beğenilmemiş. Ayrıca Dostoyevski'nin diğer kitapları ile karşılaştırdığımda aldığım edebi zevkin diğer kitaplara kıyasla daha az olduğunu söyleyebilirim. Ancak Dostoyevski'nin yapmış olduğu psikolojik tahliller karşısında onu hayranlıkla ve saygıyla anıyorum. Dostoyevski'nin düşünürlerden önce, kuramlardan önce, böyle bir eser yazmış olması onun ne kadar derin psikolojik bir içgörüye sahip olduğuna tanıklık etmemizi sağlar.
·
157 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.