Sınırlı Özgürlük Özgürlük müdür?
Sınırlı Özgürlük, Özgürlük müdür?
Bazen insan, kaybolduğu kalabalığın içinde bulur kendini… Bu paradoksal durum, Daha Küçük Bir Gökyüzü’nün merkezinde yer alıyor. Deneyimli bir çevirmen olan Gülşah Nazlı Çaloğlu Koç ve Holden Kitap tarafından Türkçeye kazandırılan bu eser, yazarın doğumunun yüzüncü yılında okurlarıyla buluşarak güncelliğini koruduğunu kanıtlıyor. Şiir, roman, eleştiri ve biyografi alanlarında kırk yılı aşkın süren kariyerine birçok eser sığdıran Wain’in 1967 yılında yazdığı ve başyapıtı olarak kabul edilen Daha Küçük Bir Gökyüzü isimli romanına -ki yazar bir röportajında “yalnızlık hakkında sembolik bir novella” olarak tanımlıyor eserini- dair inceleme yazısı yazmak beni heyecanlandırıyor. İyi ki doğdun John Wain…
Yalnızlık Ömür Boyu
Yalnızlık hissinin pençesinde kıvranıyor insanlık. Birey, anlam arayışı içinde kendi yolunu bulmak zorunda. Yüzeysel bağlantılar bu arayışı bastırabiliyor ama derde çare olamıyor. Bu durum 1960’lar İngiltere’sinde de böyle, 2025 yılında dünyanın herhangi bir ülkesinde de… Son dönemde yapılan uluslararası araştırmalarda özellikle gençler “sosyal medyada bağlıyız ama aslında yalnızız” diyerek rapor sayfaları arasından haykırıyor hepimize.
Üçüncü tekil şahıs ile anlatılan Daha Küçük Bir Gökyüzü, yedi karakterin bakış açısıyla okura sunuluyor. Bu teknik detay romanın anlatımını güçlendiriyor. Kırk beş yaşındaki Arthur Geary’nin hikayesi taşradaki aile ve iş yaşamından kaçıp Londra’nın Paddington İstasyonu’na sığınması üstüne kurulu. Son birkaç yıl içinde zihinsel ve duygusal bir değişim içinde olan kahramanımız, ailesiyle birlikte yaşamasına rağmen yalnızlık hissiyle boğuşuyor ve içindeki davul seslerini susturamıyor. Günlerini kendini huzur içinde hissettiği Paddington İstasyonu’nda geçirmeye başlıyor. Geceleri de istasyon otelinde kalıyor. Uzaktan tanıdığı iş arkadaşı Philip Robinson ile karşılaşması işleri karıştıryor. Psikiyatrist Dr. Maurice Blakeney ve romanın antagonisti Adrian Swarthmore ise hikayeye bambaşka katmanlar kazandırıyor.
Toplumun Panoptikonu
Daha Küçük Bir Gökyüzü, bireyin toplumsal normlarla çatışmasını resmediyor. Philip Robinson’un “iyi niyetli” müdahalesi, Dr. Blakeney’in “profesyonel değerlendirme” girişimi ve Adrian Swathmore’nin “medyatik hırsları”. Bu karakterler, Foucault’un toplumun bedenler ve yaşamlar üzerinde kurduğu iktidarı ifade etmek için kullandığı panoptikon metaforunu hatırlatırcasına, Arthur’un özgürlük alanını daraltıyor. Peki gerçekten deli olan istasyonda huzur bulan Geary mi yoksa gözünü hırs bürümüş Swarthmore mu? Aklı başında olmak için herkes gibi davranması gerektiğinin baskısını iyice hisseden Arthur Geary yine de sakin görünümünü korumaya özen gösteriyor. Kaotik dünyada sakinliğin de deliliğin bir işareti olarak görüldüğünü ilerleyen satırlarda anlıyoruz.
Savaş Sonrası Ruh Hali
Roman, II. Dünya Savaşı sonrası İngilteresi’nin sosyal dinamiklerini iyi bir şekilde yansıtıyor. Geleneksel aile yapısının korunması, kadınların ev içi rollerle sınırlandırılması, yükselen tüketim kültürü, sınıflar arası gerilimler, göçler neticesinde artan ırkçı tepkiler. Bunları okurken tarihi bir kesite yakından şahit oluyoruz.
Bu kitap psikoloji, felsefe, sosyoloji, tarih disiplinleriyle birlikte okunabilecek; feminist, göçmenlik ve ırkçılık perspektifinden incelemesi yapılabilecek zengin katmanlara sahip.
İstasyon: Hareket, Geçiş ve Dönüşüm
Toplumsal hiyerarşinin askıya alındığı; işçilerin, burjuvaların ve göçmenlerin aynı mekanı paylaştıkları özel yerlerden biri istasyon. Paddington İstasyonu, Brunel’in mühendislik dehasıyla 1854’te inşa edilmiş mimari şaheseri. Devasa demir kemerleriyle, yuvarlak formuyla, cam tavanı ve kubbeleriyle koruyucu bir rahmi andırıyor. Geary’nin yeniden doğuma hazırlandığı ara bir yer. Böylece taşımak zorunda olduğu tüm kimliklerin yükünden istasyonda kurtuluyor kahramanımız. Zaman algısı değişirken -tren saatleri dışında lineer zaman burada onun için yoktur artık- estetik varoluştan (rollerinden), etik varoluşa (gerçek benliğine) geçişin eşiğinde olduğunu hissediyoruz. Ah bir de toplum buna izin verirse tabii!
Gri Tüvit Şapka: Bir Kimlik Alegorisi
Arthur Geary’nin şapkası, İngiliz aristokrasi geleneğinden gelen pahalı bir dokuma. Gri rengi belirsizliği ve geçiciliği simgeliyor. Hem başında hem yanında taşıdığı bir güven nesnesi.
Sözün özü, Dostoyevski’nin Yeraltından Notlar’ındaki anlatıcıyı ve Melville’nin Kâtip Bartleby’sini seven okur, Arthur Geary’yi de daha iyi anlayacak ve bağrına basacaktır.
Yazar bize şunu fısıldıyor olabilir: “Belki de gerçekten kim olduğumuzu bulabilmek için bir tren istasyonuna ihtiyacımız vardır!”
John Wain’in başka eserleri de dilimize kazandırılırsa okumayı isterim notumla Holden’e bir selam çakıyorum. Sevgilerimle.
·
109 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.