Philoktetes: Kaderin mi, Şehvetin mi Kurbanı?Duygu ve Düşünce
Sophokles’in *Philoktetes* Eseri Üzerine İnceleme
---
### 1. Giriş (Birazcık Spoiler)
*Eserin Tanıtımı:* *Philoktetes*, Troya Savaşı arifesinde yaşanan bir sürgün hikâyesidir. Philoktetes, ayağından ısıran yılan nedeniyle iltihap kapan, yaranın kokusu ve inlemeleriyle silah arkadaşlarını rahatsız eden bir kahramandır. Sonuçta, silah arkadaşları tarafından Lemnos adasında terk edilir.
Bu sürgün motifi, antik Yunan toplumunda süregelen ostrakismos uygulamasının bir mitolojik yansıması olarak yorumlanabilir. Ostrakismos, Atina demokrasisinde toplumu tehdit eden bireylerin sürgün edilmesini sağlayan bir uygulamayken, *Philoktetes* bu pratiğin tarihöncesi izdüşümlerinden biridir.
### 2. Çevirmen ve Metin İncelemesi
#### 2.1. Çevirmenimizin Philoktetes Girişinden x - xi
> "Philoktetes, iltihaplı yarası pis koktuğu ve sürekli inlediği için Troya seferine katılan silah arkadaşları rahatsız olurlar ve onu tek başına bir ıssız adaya terk ederler. Toplum bir bireyini bünyesinden atar, sürgün eder. Bu uygulama V. yüzyılda yaygınlaşan ve demokrasiye zarar vereceğinden çekinilen Atina yurttaşlarının sürgün edilmesi anlamına gelen ostrakismos'un tarihöncesi bir örneğidir. Birey toplum yararına birtakım haklarından feragat etmek zorunda kalır."
Ayrıca mitin orijinal versiyonuna göre Philoktetes, Nymphe Khryse ile yaşadığı bir aşk ilişkisinin sonrasında Khryse tarafından lanetlenmiş ve bu lanet sonucu yılana sokturulmuş. Sophokles ise bu ayrıntıyı kullanmamış, bunun yerine Philoktetes'in yazgısını "alın yazısı"na bağlayarak onu daha masum ve trajik bir kahraman olarak konumlandırmıştır.
#### 2.2. Benim Eleştirim
ODYSSEUS
Öyle yapmamı emretmişti komutanlarım,
çünkü ayağındaki o korkunç iltihaplı yara
yüzünden inliyor, feryat ediyor, lanet okuyor,
orduda herkesin tüylerini ürpertiyordu.
Tanrılara dua edemiyor, kurban sunamıyorduk.
* Sophokles bence burada yanlış yapmıştır; (Gerçi yanlış yapmıştır demişim ama böyle bir tercih yapmasa bu oyun olmazdı ve günümüze kadar gelemezdi yüksek ihtimalle) zira Philoktetes ne kadar masum gösterilse de yara kokusu, sürekli inlemeleri ve rahatsızlık verici davranışları ile toplumsal düzeni bozan, medeniyetin akışını aksatan ve düzen bozan bir figüre dönüşmüştür. Sophokles bir nevi “kader kurbanı” gibi bir karakter tasarlamış. Nymphe Khryse’ye neler yaptığı konusunda bir bilgim yok; acaba yılan sokturacak kadar ona ne yaptı? Sadece düpedüz terk edilmekle mi ilgili, yoksa ruhunda büyük bir tahribat mı bıraktı? Bence ciddi bir tahribat bırakmış olmalı ki Khryse böyle bir plan yapmış.
(Hem uçkuruna düşkün üstüne üstlük hem suçlu hem güçlü misali utanmadan kendinde asla kabahat bulmayan kendi nefsinden başkasını düşünmeyen bu bencil "kahraman" Philo, Odysseus'u öldürmeye çalışıyor. ELinde imkan olsa diğer üstlerini öldürmeye aynı şekilde niyetli bir utanmaz.)
* Bu bağlamda, birey toplumun ortak düzenine zarar veriyorsa toplumun o bireyi ya sürgüne göndermesi, ya hapsetmesi ya da vatandaşlık puanı sistemi gibi yaptırımlar uygulaması kaçınılmazdır.
*Modern örneklerle şöyle diyebiliriz: Bir düzen kuruyorsun; ama bazıları buna uymayı reddediyor. Yere sigara izmariti ve çöp atıyor, tükürüyor; kimisi evini çöp yığınlarıyla doldurup içinde yaşıyor. Ormana gidip yiyip içip sıçıp her şeyi orada bırakıyor; yetmezmiş gibi şişeyi kırıp parçalarına ayırıyor. Orman iyice yansın beter olsun mk der gibi
Trafikte sürekli kornaya basıyor, yayaya saygı duymuyor; egzoz ve hoparlörle rahatsız edici gürültü çıkarıyor. Her an şiddet uygulamaya hazır bir bomba gibi…
Sorumluluk veriyorsun, işini yapmıyor; sokakta elektrik akımına kapılıp ölebiliyorsun, inşaat yapınca altında kalabiliyorsun, yemek yapınca zehirlenebiliyorsun… Ne yapsa bir “acaba” dedirtiyor. Üstelik bu sadece ölen bireyi değil, geride kalanları da travmatize ediyor.
Kısacası; toplumu ve medeniyeti tehdit eden, çözümün değil sorunun parçası olanlar, dümdüz edilmeli...
### 3. Modern Toplumda Ostrakizmin Yankıları
* Ostrakizmin modern izdüşümlerini toplum içi yaptırımlar, sosyal izolasyon, hukuki cezalar ve vatandaşlık puanlama sistemleri olarak görebiliriz.
* Toplumun kendi düzenini koruma refleksi antik çağdan bu yana devam etmektedir.
### 4. Edebî-Etik Değerlendirme
* Sophokles'in Philoktetes'i masum gösterme çabasının trajedinin insanilik boyutunu öne çıkardığı ancak toplumun düzenini tehdit eden bireye karşı sosyal yaptırımların gerekliliği güncel bir tartışma konusudur.
* Birey-toplum çatışmasında hak ve sorumluluk dengesi etik açıdan tartılmalıdır.
### 5. Sonuç
* *Philoktetes* sadece antik bir tragedya değil, toplumun rahatsız edici bireye nasıl yaklaştığına dair zamansız bir sorgulamayı da temsil eder.
* Ostrakismos ve benzeri sosyal reflekslerin edebiyat ve toplumda yeniden tartışılması gereken boyutları vardır.
NEOPTOLEMOS
Ama senin gibi, kendi hataları yüzünden
başı belaya girenlere ne acımak, ne de onları
affetmek doğru değildir.
---
Kendime hatırlatma
> Bu incelemeyi Yapay Chat yardımıyla hazırladım eksik kalan yer olursa ara ara gelir düzeltirim. Yıllar sonra 2. Sefer tekrar okudum.
Sophokles Reis Kusura Bakma sınır bir kere aşıldı mı otobana dönüyor Paspas oluyor sistem.
60 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.