Öykü Değil Masal
Eski Zaman Öyküleri, Fihrist Kitap’ın yayımlamasıyla haberdar olduğum bir kitap oldu. Kitap, kapak tasarımıyla ve açıklamalarıyla dikkatimi çekti. Bir süredir aklımdaydı ama fırsat bulup anca okuyabildim.
Kitabın yazarı olan Ivana Brlic-Mazuranic hayli ilginç biri. Kendisi 4 kez Nobel’e aday gösterilmiş. Aristokrat bir ailede büyüyen yazar, genellikle evde eğitim görmüş. Ayrıca çocuk edebiyatı alanında tanınan biridir. Bu kitapta bulunan 6 masal ise kendisinin Slav-Hırvat masallarından ve halk hikâyelerinden esinlenmesi sonucunda ortaya çıkmış. 1916 yılında Hırvatça olarak yayımlanan bu masallar, 1922 yılında İngilizce çevrilmiş. Hâliyle daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmasının önü de bu şekilde açılmış.
Kitapla ilgili ilginç bir bilgi de yayıncısı hakkında. Bu kitabın İngiliz yayıncısı George Allen & Unwin Yayınevi, bu kitaptan15 yıl sonra Hobbit’i yayımlamış. Ayrıca Türkçeye ‘‘Eski Zaman Öyküleri’’ adıyla çevrilen bu eserin İngilizce orijinal ismi ‘‘Croatian Tales of Long Ago’’ şeklindedir.
Kitapta İngilizce baskısında da bulunan çok hoş çizimler var. Bunların çoğu renkli ve tam sayfa olmakla birlikte bazen daha küçük çapta siyah beyaz çizimler de kitaba eşlik ediyor. Bu çizimlerin sahibi de Vladimir Kirin.
Yazara ‘‘Hırvat Andersen’’ ya da ‘‘Hırvat Tolkien’’ gibi yakıştırmalar da yapılmış. Kitabın ön sözünde bu öykülerin fantastik edebiyat ürünü olabileceği yönünde bir ifade var. Ben buna pek katılmıyorum. Fantastik edebiyatın çok daha farklı bir kurgusu, üslubu ve kahraman-mekân algısı olduğunu düşünüyorum. Aslında başlı başına kitabın adında geçen öykü ifadesine katılmıyorum. Kitapta yer alan metinler öykü değil net olarak masal. Bunların hepsi masal kurgusuyla yazılmış metinler. Kullanılan zaman kipinden tutun da anlatılan cinler, periler, ejderhalar, devler, insan kahramanlar vb. hep masal tiplerinin özelliklerini taşır. Anlatım tarzı ve yaşanan olayların gerçek dışı olması da fantastik anlatılardan bir hayli farklı, masalsı özellikler gösteriyor. Bu eser Hırvat edebiyatı için çok önemli olabilir, onların kültürel mirasından süzülmüş parçalar olarak değerlendirilebilir ama net olarak masal olduklarını söylemek lazım. Hatta kitabın orijinal adında geçen ‘‘tale’’ için benim ilk aklıma gelen kelime ‘‘masal’’ olmuştu. Kitabın orijinal adına sadık kalınarak ‘‘Hırvatların Eski Masalları’’ gibi bir çeviri yapılsa daha iyi olurmuş. Bu ‘‘tale’’ kelimesi her ne kadar öykü, hikâye gibi anlamları barındırsa da bence ağır basan kullanımı masal olmalıydı.
Bu masalların mitoloji, efsane, halk kültüründen izler taşıdığını söyleyebiliriz. Özellikle kahramanların ve mekânların isimleri ile ilgili verilen dipnotlarda bunların Hırvatlar için önemli figürler olduğunu öğreniyoruz. Eski anlatılarda yer bulan bu önemli figürlerin yazar tarafından tercih edilmesi de eserin halk kültüründen etkilenerek yazıldığının bir kanıtıdır.
Tüm bu sebeplerden ötürü ‘‘Hırvat Andersen’’ benim için uygun bir adlandırma olabilir fakat ‘‘Hırvat Tolkien’’ için aynı şeyi söyleyemeyeceğim. Kitapta toplam 6 masal bulunuyor. Masalların sanırım biri hariç diğer hepsinde peri figürü var. Özellikle Stribor’un Ormanı, Çuha ve Lavanta Kardeşler diğerlerine göre daha çok beğendiğim masallar oldu.
Benim gördüğüm kadarıyla Hırvatların masallarında, efsanelerinde perilerin yeri bir hayli fazla. Her yaştan okurun keyifle okuyacağını düşünüyorum. Ben fantastik edebiyat ürünü ve Tolkien yakıştırmaları neticesinde daha derinlikli ve ağır bir şeyler okuyacağım beklentisine kapılmıştım. Yukarıda yazdıklarım da biraz bu sebepleydi. Tüm bunlar kitaptaki masalları beğenmedim anlamına gelmiyor tabii. Keyifle okudum.
Masalların genel bir özelliği olarak iyiler her zaman kazanır, masallar her zaman mutlu sonla biter. İstisnai masallar olabilir fakat masaldan beklenti budur. Masallar, öğretici nitelikli edebî metinlerdir. Bu sebeple çocuklara iyi ahlaklı olmak, doğru yolu göstermek gibi erdemler için masal okunur. Bu masallarda da türün genel özelliklerini net bir biçimde görüyoruz. Masalların yansıttığı evrensel değerler Ivana Brlic-Mazuranic’in masallarında da görülüyor.
Son söz de yayınevi için olsun; kitaptaki renkli-renksiz çizimler çok keyifli olmuş. Genel olarak imla kurallarına özen gösterilmiş. En büyük sıkıntı bazı harflerin ve eklerin eksik yazılmasıydı. Yani özellikle bir dil bilgisi hatasından ziyade dizgi hataları mevcuttu. Kitap eğer yeni baskı yapacaksa bunların gözden geçirilmesi faydalı olacaktır.
·
317 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.