Franz Kafka’nın ölümünden sonra yayımlanan ve tamamlanmamış bir eser olan Amerika, yazarın ilk roman denemesi olmasına rağmen Kafka dünyasına ait tüm izlekleri içinde barındırır. Bu roman, yalnızca bireysel bir büyüme hikâyesi değil, aynı zamanda insanın yabancılaştığı bir sistem içinde kaybolma serüvenidir. Kafka bu kez kapalı, karanlık odalar yerine, görünürde sınırsız bir coğrafyada, hayal ürünü bir Amerika’da kurar labirentini. Fakat bu genişlik yanıltıcıdır: duvarlar hâlâ vardır, sadece saydamdır.
Romanın merkezinde, ailesi tarafından gönderildiği Amerika’da hayatta kalmaya çalışan genç Karl Rossmann yer alır. Karl’ın yolculuğu, iyi niyetli, saf, hatta bazen fazla teslimiyetçi bir bireyin, yeni bir dünyaya tutunma çabasıdır. Ancak bu dünyada ne saflığa, ne de çabaya değer verilir. Karl ne kadar uyum sağlamaya, çalışkan olmaya, dürüst kalmaya çalışırsa çalışsın, her seferinde sistemin ya da bireylerin acımasızlığı karşısında ezilir. Tıpkı Kafka’nın diğer kahramanları gibi o da iyi oldukça kaybetmeye mahkûmdur.
Bu “Amerika”, yazarın hiç gitmediği ama döneminin mitleriyle şekillendirdiği hayalî bir ülkedir. Kafka’nın zihninde kurduğu bu ülke, fırsatlar vadetmek yerine, gözetimin, disiplinin ve sosyal dışlanmanın merkezi hâline gelir. Özgürlük Heykeli’nin elinde meşale değil kılıç taşıyor olması, Kafka’nın ironik dehasını gözler önüne serer. Burada özgürlük bir hak değil, tehditkâr bir simgeye dönüşmüştür.
Karl’ın yaşadığı her olay, bireyin sistem karşısındaki yalnızlığını daha da derinleştirir. Dayısından gördüğü ani ve sebepsiz dışlanma, iş bulduğu yerlerde uğradığı haksızlıklar ya da dost sandığı kişiler tarafından sömürülmesi… Tüm bunlar, Kafka’nın evrensel temasına işaret eder: insanın doğrudan ya da dolaylı olarak parçası olduğu yapılar tarafından değersizleştirilmesi.
Ancak bu romanda diğer Kafka eserlerinden farklı olarak belirgin bir hareket, akış ve yer değiştirmenin varlığı hissedilir. Dava’da Josef K. kapalı kapılar ardında sıkışıp kalırken, Karl Rossmann sürekli hareket eder. Fakat bu devinim bir kurtuluş değil, sadece yönsüzlüğün başka bir biçimidir. Ne kadar çok yer değiştirirse değiştirsin, Karl her seferinde bir başka kayıptır. Genişleyen mekânlar, bireyin varlığını daha da silik hâle getirir.
Sonuç olarak Amerika, Kafka’nın hem umutla hem karamsarlıkla ördüğü bir hikâyedir. Karl Rossmann, aradığı aitlik duygusunu hiçbir yerde bulamazken, okuyucuya da şu soruyu bırakır: Bir birey, sistemin biçimlendirdiği bir dünyada gerçekten özgür olabilir mi? Kafka bu soruya kesin bir yanıt vermez; sadece gösterir, hissettirir, düşündürür. Belki de bu yüzden hâlâ bu kadar güncel, bu kadar yakıcıdır.
·
44 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.