Hermann Hesse, 1877 yılında Almanya’da dünyaya gelmiştir. Misyoner bir babanın oğlu olarak dini baskılarla büyümüş, ancak bu baskılara karşı çıkarak İlahiyat Okulu’ndan ayrılmıştır. Gençlik yıllarında kitapçılık yaptıktan sonra, 1904 yılında serbest yazarlığa adım atmıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında tarafsız kalan İsviçre’ye yerleşmiş ve sonrasında İsviçre vatandaşı olmuştur. 1911 yılında Hindistan’a yaptığı yolculuk, Doğu felsefesi ve kültürüne derin bir ilgi duymasına ve eserlerinde bu etkileşimi yansıtmasına neden olmuştur. Edebiyat dünyasına özgün katkıları sayesinde 1946 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüş, 1962 yılında ise hayata veda etmiştir. Hermann hayatı boyunca üç evlilik yapmış, hiçbirinde de huzurlu ya da başarılı sayılmamıştır.
Roman; toplumla bağ kuramayan, içine kapanık ve entelektüel bir yaşam süren Harry Haller’ın içsel çatışmalarını anlatır. Kendini hem kültürle beslenen bir insan hem de ilkel içgüdülerle hareket eden yalnız bir “bozkırkurdu” olarak görür ve bu ikilik onu derin bir anlamsızlığa sürükler. Yaşamdan giderek uzaklaşan ve intiharı düşünen Haller, bir gün eline geçen “Bozkırkurdu Üzerine İnceleme” adlı broşürle kendi doğasını ve varoluşunu sorgulamaya başlar. Ardından tanıştığı Hermine adlı kadın, onu dansla, müzikle, aşkla ve hayatla yeniden tanıştırır. Hermine’nin etkisiyle Harry, sadece hayata değil, kendi bilinçaltına da kapılar aralamaya başlar. Hermine’nin yönlendirmesiyle Pablo adında bir müzisyenle tanışır ve onun aracılığıyla bilinçaltına açılan “Büyülü Tiyatro”ya girer. Burada gerçekliğin sabit değil çok katmanlı olduğunu ve insanın tek bir kimlikten ibaret olmadığını deneyimleyerek dönüşüm geçirir.
Harry’nin çevresindeki insanları çoğu zaman yüzeysel, kültürsüz ve basit bularak küçümsemesi; toplumdan tiksinmesi ve kendini onlardan üstün görmesi, onu her ne kadar acı çeken bir figür gibi sunsa da benim gözümde narsistik bir kişilik olarak belirginleşmesine neden oldu. Kendini sürekli değersiz hisseden ama bu değersizliği aşırı bir “öznel ayrıcalık” duygusuyla dengelemeye çalışan birisi. Zaten bence kitabın anlatmak istediği en önemli vurgu da buydu: Kendini çok ciddiye alan bir adamın, ciddiyetsizlik sayesinde özgürleşme hikâyesi.
Bana göre Harry Haller’ın en büyük trajedisi; hayata dair anlamı ararken, hayatın kendisini kaçırmasıydı. O kadar çok derin olanla ilgilenmiş ki, yüzeydeki basit ama canlı hissettiren şeylere, örneğin bir dansa, kahkahaya, bir caz melodisine yabancı kalmış. Bu da onu sadece yalnızlaştırmamış, tek yönlü, ağır ve katı bir kişiliğe dönüştürmüş. İşin daha da acı yanı, tüm bunların farkında olan bir bilince sahip olması. Kendi duvarlarının mimarı olduğunu biliyor ama kırmaya gücü yetmiyor. Ne yazık.
Bunca içsel sıkıntının altında ezilmek işten bile değildir; nitekim Harry, sonunda bu katlanılmaz yaşamı sona erdirmeyi düşünmeye başlar. Ve bunu yaparken de yine narsist kişiliğini konuşturup “intihar edenler korkaklar değil bilakis aralarında olağanüstü dayanıklıkta olan, hırslı ve gözüpek insanlar da vardır” demeyi de ihmal etmez. 50.yaş gününün sabahında intihar etmeyi kesin bir karara bağladığı günün akşamında, hayatını değiştirecek kişiyle, Hermine ile tanışır. Hermine, Harry’e “sen kendini öldürmek istemiyorsun, sadece eski halinden kurtulmak istiyorsun” diyerek Harry’nin karmaşık iç dünyasını tek cümleyle özetler. Dansı, sevişmeyi, cazı, bedeni, oyunu öğreterek ona hayatın ciddiyetle değil, oyunla coşkuyla anlaşılabileceğini gösterir.
Harry’nin içsel dönüşümünün bedensel boyutu kadar, zihinsel katmanları da romanda çarpıcı biçimde işlenmiştir. Bu noktada en sevdiğim pasajlardan biri “Varlığının alabildiğine derinliklerindeki bir dürtüye uyarak olağanüstü bir direngenlikle aradığı, peşinde koştuğu şeyi sonunda ele geçirmişti, ama insan için yararlı sayılacak ölçünün hayli üstünde gerçekleşmişti bu. Ele geçirdiği şey ilkin mutluluğunu oluşturmuşken, sonradan amansız yazgısına dönüşmüştü. Güç insanını güç yıkar, para insanını para; köle ruhlu insanı başkalarına kulluk etme, zevk insanını zevk çökertir. Bozkırkurdu’nu da bağımsızlığı yıkmıştı. Amacına ulaşarak günden güne daha bağımsız duruma gelmiş, emir alacağı, isteklerini göz önünde tutarak davranışlarını düzenleyeceği kimse kalmamıştı, ne yapıp ne yapmayacağını artık yalnızca kendisi özgürce belirliyordu; çünkü güçlü insan, gerçek bir içgüdünün ondan elde etmesini istediği şeyi hiç şaşmadan ele geçirir sonunda. Ne var ki, Harry kavuştuğu özgürlüğün ortasında ansızın şunu fark etmişti ki, özgürlüğü ölümdü; tek başına kalmış, dünya onu korkunç şekilde kendi haline bırakmıştı; insanlar onu ilgilendirmekten çıkmış, hatta kendisi bile kendisini ilgilendirmez olmuştu; dış dünyayla ilintisizliğin ve yalnızlaşmanın giderek büyüyen havasızlığında yavaş yavaş boğulmaya başlamıştı. Çünkü artık ortada öyle bir durum vardı ki, yalnızlık ve bağımsızlık, isteği ve amacı olma özelliğini yitirmiş, onun yazgısına ve mahkûmiyetine dönüşmüştü” idi. Bu alıntı, özgürlüğün yalnızca bir ideal değil, aynı zamanda ağır bir yük olduğunu çarpıcı biçimde anlatıyor. Nitekim gerçekten de özgürleşme düşüncesi derinlemesine kavranmazsa zıt bir forma dönüşür; yeni bir inanca, yeni bir zincire, şekil değiştirmiş bir boyun eğişe. Çünkü özgürlük, özünde, yersizliğin yüküdür. Haritasız kalmak, yön levhalarını parçalamak ve pusulayı kendi ellerinle yeniden icat etmeye mecbur olmaktır. Fakat insan zihni belirsizliğe tahammülsüzdür. Kesinlik arar, çerçeve ister, yön göstereni özler. Bu yüzden çoğu kişi özgürlüğü arzular gibi yapar ama onunla yüzleştiğinde bir çöküntüye uğrar ve maalesef kaçınılmaz olarak yeni bir otorite yaratmak zorunda kalır. Bu otorite kimi zaman bir ideoloji, kimi zaman ise yalnızca “diğerlerinden farklı olma” tutkusunun ta kendisidir. Özgürlük böylece tekrar edilmemesi gereken bir ders gibi unutulur; yerine “kurtuluşun kuralları” geçer. Ve öğretinin özü, yani zincirsizlik, yeni bir zincirin adı olur. Dolayısıyla özgürlüğün ilk sınavı, onu bir öğretiye dönüştürme arzusuna direnebilmektir.
Dikkatimi çeken bir diğer konu ise Harry’nin geçmiş özlemleri sadece kızlara yönelik. Büyülü tiyatroda bile girilen ilk kapı “Bütün kızlar senindir” kapısıydı. Ve hayatına giren tüm kızlarla başarılı bir ilişki kurduğunu gördüğü bu kapıda “bir zaman yalnızca hayalimde yaşamış istekler” diyerek aslında kendisinin -belki de bizzat yazarın bilemiyorum”- yarım kalmışlığını gözler önüne seriyor.
Bozkırkurdu, yalnızca bireyin ruhsal bunalımını değil, aynı zamanda modern insanın anlam arayışındaki çıkmazlarını gösteren güçlü bir metin. Hermann Hesse, Harry Haller üzerinden okura şunu fark ettiriyor: yaşamı fazlasıyla ciddiye almak, onu anlamaya çalışırken ondan kopmak, aslında insanın kendi eliyle kurduğu bir tuzaktır. Kitap, zihinsel derinliğin ve entelektüel donanımın tek başına yeterli olmadığını; dönüşümün asıl hafiflikle, oyunla, yaşamın akışına katılmakla mümkün olabileceğini hatırlatıyor. Bu yönüyle Bozkırkurdu, sadece okunacak değil; dönüp dönüp yeniden düşünülmesi, sindirilmesi gereken bir kitap. Özellikle kendini sık sık “yalnız”, “yabancı” ya da “anlaşılamamış” hissedenler için, bu kitap yalnızlığın iç yüzünü ve ondan özgürleşmenin ihtimallerini gösteren edebi bir pusula olabilir.
·
84 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.