"Ne Onunla Ne de Onsuz"1000Kitap
Feride'nin hikâyesi yalnızca müteessir bir aşkın değil; kör, cahil kalmış bir toplumun da hikâyesi. Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu romanı, satır aralarında yaramaz bir kız çocuğunun büyürken nasıl yara aldığını, kimsesiz bir kadının sevilmek için nasıl güçlü görünmek zorunda kaldığını anlatıyor.
Feride, ilk bakışta neşeli, başına buyruk ve alaycı biri gibi görünüyor. Çok hareketli olduğu, ağaç tepelerinde dolaştığı için ona “Çalıkuşu” diyorlar. Ama en büyük yarası, en çok güldüğü yerde saklı. Çünkü Feride, hep sevgi istiyor ama o sevgiyi hiç istemiyormuş gibi davranıyor.
Gelelim Kâmran'a, daha küçük yaşlardan itibaren büyük bir adam gibi davranan Kâmran, Feride'yi yıllarca uzaktan seviyor; seviyor ama bunu asla söylemiyor. Çünkü Feride'nin kalbine gerçekten dokunabilmek için önce kendi kalbine dokunmayı öğrenmesi gerektiğini biliyor. Oysa onun aşkı, aslında itiraf edemediği bir korkuya dönüşüyor. Kendisi gibi olmayan bir kadına duyduğu hayranlık, zamanla gizli bir üstünlük kurma çabasına evriliyor.
Sonra ihanet açığa çıkıyor. Feride, düğününe saatler kala her şeyi öğreniyor. O an sadece kalbi kırılmıyor; bütün dünyası başına yıkılıyor. En güvendiği, en sevdiği, en çok inandığı adam, bir anda ona en yabancı kişi hâline geliyor. Ve Feride, arkasına bile bakmadan, Kâmran uğruna ailesini, geçmişini, çocukluğunu ardında bırakıp gidiyor. Ne bir açıklama istiyor, ne de bir iz bırakıyor. Çünkü bazen bir kadın konuşmaz; yalnızca susar ve gider. Kadınlar susarak gider...
Roman boyunca Feride sadece yer değiştirmiyor; zamanla hâl de değiştiriyor. Öğretmenlik yaptığı köylerde, gözyaşlarını utangaç tebessümlere çeviriyor. Her gittiği yerde bir çocuğun saçını okşuyor, bir hastanın başında bekliyor ama kendi başını kimseye yaslamıyor. Yorgun olduğunu belli etmiyor. Çünkü güçlü görünmek, kadınların en zor mecburiyetidir kanaatimce.
Mamafih günlüğünde Kâmran'ı ne denli özlediğini defalarca yazıyor, her sayfada onun yokluğunun acısını hissettiğini dile getiriyor. Kalbi ne onunla olmaya ne de onsuz yaşamaya razı; "Ne onunla ne de onsuz" diyerek, içinde bitmek bilmeyen bir çelişkiyi, tarifsiz bir yalnızlığı saklıyor.
Feride'nin ruhuna dokunan en naif şey ise Munise oluyor. Munise, Feride'nin yanında olan, onun yalnızlığını paylaşan ve zaman zaman hayatındaki boşlukları usulca dolduran evlatlığı. Munise'nin varlığı, Feride'nin insanlara açılma cesaretini artırıyor ve onun iç dünyasında güvenli bir liman yaratıyor.
Romanda beni en çok duygulandıran kısım: Feride'ye ne ona annelik eden Besime teyzesi, ne diğer teyzeleri, ne de çok sevdiği Aziz eniştesi, bir zamanlar kendisine "evlat" diyen Miralay Hayrullah Bey kadar sahip çıkmamıştır. Bu, onun kaderine terk edilmişliğini ve en çok sevdiği insanlar tarafından bile tamamlanamamışlığını gösteriyor. Bundan olsa gerek ki, Feride hayatı boyunca kendi kendisinin annesi, babası, sırdaşı ve yoldaşı olmak zorunda kalmış...
Feride'nin hayatına dokunan bir diğer isim de İhsan Bey'dir. Ne geçmişini sorgular ne de yargılar; sadece saf, temiz yüreğiyle yaklaşır. Feride ilk kez bir adamla yan yana yürüyebileceğini, onun gölgesine girmeden de var olabileceğini hisseder. Aralarındaki bağ, aşka değil; anlayışa, insanlığa ve karşılıklı saygıya dayanır. Bu yüzden İhsan Bey, ne kaçılan ne de sığınılan biridir; sadece yanında huzurla durulan bir yiğitdir.
Ve herkesin beklediği o mutlu son... Feride sessizce fısıldıyor: "Görüyorsun artık... Çalıkuşu müebbeden öldü." Kâmran başını eğiyor, aynı yumuşaklıkla karşılık veriyor: "Ziyanı yok... Ben Çalıkuşu'nun bütün aşkını bir başkasına, Gülbeşeker'e verdim." O an kelimeler kifayetsiz kalıyor; Artık ne gözyaşı ne de sitem var. Yalnızca kapanmış bir jurnalin sayfalarında yankılanan eski bir hikâye...
Romanın dili, yazıldığı döneme göre akıcı olsa da, bugünün okuru için yer yer ağır gelebilir. Yazar Reşat Nuri, süslü cümleler yerine duyguyu doğrudan veren, güçlü ama yalın bir anlatımı tercih etmiş.
Bana göre Çalıkuşu; yalnızca Feride'nin değil, gururun, bastırılmış bir aşkın ve cahil bir topluma karşı dimdik duran kadın ruhunun romanı. Kim bilir, o ruh... Belki hâlâ bir yerlerde, başka bir bedende, bir gün gerçekten "çok sevilebilmeyi" düşlüyordur.
·
1.697 Gösterim
2 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Semih Oktay önerini not ettim, mutlaka okuyacağım. İçtenliğin için teşekkür ederim 🪶
Bize dönemde edebiyat için okutmuslardi ve gerçekten çok güzel anlamlı sözler yer alıyor
Bir erkeğin, kadın ruhunu bu kadar ince ayrıntılarıyla yansıtıp yazması da ayrıca hayran kalınacak başka bir şey.