KİTABIN ÖZETİ
Kentli= Uygar = Devlet şehirli olmak uygar olmaktır. Çünkü örgütlülük toplumsallık gelişimi kolaylaştırır. Hak ve sorumluluklar özgürlüğün gereğidir.
Ateşi Homo Erectucus icat etti (18).
İÖ 10000: Ağızları kesici çakmaktaşından yapılmış tahta bıçaklar (Filistin).
İÖ 7500: Lut Gölü’nün kuzeyinde yerleşim ve tarım.
İÖ 7500: Sığır evcilleştirildi, sulama ve hayvancılık.
İÖ 7000: Çömlekçiliğin başlaması.
İÖ 6000: Tarım (buğday, arpa, mercimek, nohut). Toplamadan hasada geçiş.
İÖ 6000: İnsan ilk kez alet yapabiliyor.
İÖ 5000: Mezopotamya’da bakırın ilk kullanımı (20).
İÖ 8000-6000 nüfus 80 milyondur (21).
Sümerler
Tekerlekli taşıtların kullanıldığını ve toprağı işlemede hayvanlardan yararlanıldığını öğreniyoruz (27).
Devlet demek üretim demektir. Sümerler kanallar yaptılar. Üretim arttı. Ticaret arttı. Beslenemezsen aptal kalırsın. Ticaret arttı. Taşıma araçları geliştir. Sulama=GAP.
Irmakları aşmak ve ticaret yapmak için hayvan derilerinden yapılma sallar kullanıldı.
Sabanın bulunması verimde artış sağladı. Artık yılda iki ürün elde edilebiliyordu.
İÖ 2500’lerde sabanın icadı büyük bir sıçrama yarattı (29).
Tanrılar insanlardan zekaları ve ebedi yaşamları ile ayrılıyorlardı (32).
Kentler gelişince saldırılar sonucunda yok oldu (35). POTLAK
Mısır
Mülkiyet ortaktı ve devlete aitti.
Orta Krallığı Asya’dan gelen Hiksoslar yıktı (46).
II. Ramses ise Antik Çağ’ın en güçlü monarklarından biridir; yaklaşık altmış yıl iktidar oldu, yüz yaşına kadar yaşadı. Altı kraliçeden yüz kadar çocuğu dünyaya geldi (48).
Tek Tanrı: Akhenaton tahta geçişinin ilk yılında Ra, Hathor, İsis, Neftis, Set gibi tüm Mısır tanrılarının terk etti, tek tanrının Güneş Tanrısı Aton olduğunu ilan etti. Tapınaklardaki tüm putların kırılmasını, duvarlardaki tanrı isimlerinin kazınmasını emretti. Amon rahipleri ülkenin içine sürüklendiği ekonomik krizden yararlanarak Akhenaton’u zehirleyip öldürdüler (53).
Astronomi: Mısır’da bilimin büyük başarısı, günümüzdeki takvimin en yakın atası olan güneş takvimini yaratmış olmasıdır (56).
Ondalık sayıları ve pi sayısını da Mısırlılar buldu (56).
Hititler
Yasaları uygulayan yüce yargıçtı, eşi kraliçe de kralın yanında yönetim yetkilerini kullanıyordu. Tarihçi C. Mosse, kadına bir seçim hakkı veren Hitit Krallığı’nın Doğu’daki krallıklar içinde bir istisna oluşturduğuna dikkat çekiyor (63).
Hititler Suriye’ye demir satarken bir kilo demir için kırk kilo gümüş veya dört yüz kilo kalay alırdı. Dünyanın en eski demiri Hatti prens mezarından çıkan bir hançerdir (İÖ 2500-1800) (63).
Çin
Kağıt, pusula, barut (67).
Pirinç tarımı ilk kez İÖ 4000 Şangay (68).
Orta Asya üzerinden gelerek Çin’e yerleşen işgalci kabilelerin uygarlık düzeyi epeyce ileriydi, tarımı biliyor, hayvan sürüleri besliyorlardı (69).
Çu Hanedanı
• Soylular sınıfına darbe ve merkeziyetçiliğin güçlendirilmesi,
• Devlet yönetiminde liyakata dayalı atama ve yükseltme sistemi
• Varislere devredilen arazinin büyüklüğüne göre yapılan vergilendirme
• Zorunlu askerliğe dayalı ordu
• Tarımda gelişkin uzmanlaşma; sadece yiyecek üretimine yönelik tarımla sadece dokumaya yönelik tarımın ayrıştırılması (71).
Tarihi kayırlat, bu önlemlerin İmparator Çin Şi HUang Di’nin tahta çıkışında yüzyıl kadar önce, yani İÖ 4. Yüzyılda uygulandığını ortaya koyuyor (71).
Kong Kiu İÖ 550’de Çin’in kuzey doğusunda doğdu. İsmi Latin misyonerlerce Konfçyüs’e dönüştürüldü. Kofüçyüs ardında yazılı hiçbir şey bırakmadı.
Konfüçyüs devleti kurtarmak için eski geleneklere dönmeyi savundu. Hiyerarşik yapıyı korumak için kurallar koydu, davranış biçimleri belirledi (73).
“Prens prensliğini, uyruğun uyrukluğunu, babanın büyüklüğünü, oplunun evlatlığını bilmesidir.” (74).
Uygun eğitimden geçen kişi efendi olabilir. Önemli olan soy değildir (74).
Lao Tzu
Alçakgönüllülüğü ve tutumluluğu savundu. Mutlaklığı ve ölümsüzlüğü aradı. Ona göre sadelik ve ilkellik en temel erdemlerdi (76).
Han Hanedanı
Mandarinler zor sınavlardan geçip memur olmaya hak kazanmış kimselerdir. Onların oluşturduğu bir sınıf vardır (83). Çini onlar yönetir. Toplumsal hareketsizliğin nedeni de onlar olmuşlardır.
Ümit Burnu’na Portekizli denizcilerden önce ulaştı. Ancak ne ilginçtir ki, bu büyük atılım Çin’den merkezden gelen bir talimatla sonlandırıldı. Çin donanması geri döndü. Dahası Ming İmparatoru tekne yapımını ve denize açılmayı yasakladı (89).
Japonya
Yamato: Halkın ataları olan savaşçı kabileler ve klanların üzerinde giderek üstünlük kurdukları kabul ediliyor (101).
Atalara tapan, halkı otoriteye kayıtsız şartsız itaate yönlendiren Şinto inancı da Mikado’nun konumunu güçlendiriyordu.
Samuraylar
Batı’daki şövalye kavramının karşılığı diyebileceğimiz samuraylar, çatışan klanların silahlı güçleridir (102).
Hindistan
Budizm
• Istırap evrenseldir.
• Istırabın sebebi hırs ve aşırı arzudur.
• Istırabın üstesinden gelinebilir ve ıstırap önlenebilir.
• Arzulardan sıyrılmak ıstırapları yok edebilir (121).
Sanskritçenin Yayılması
Sanskritçeyi konuşanların ilk vatanları Pencap’tır. Araştırmacılar, Sanskritçeyi hakiki zenginliğine kavuşturanların Panini adlı edebiyat bilginin başını çektiği bir grup olduğunda ittifak halindedirler (127).
Sanskritçenin en son halinde on beşi ünlü, otuz yedisi ünsüz olmak üzere toplam elli iki harf vardır (128).
Babür Osmanlıdan güçlü topçu bataryası alıyor (132).
Mimar Sinan’ın kalfaları Mehmet İsa ve Mehmet İsmail Efendiler Tac Mahal’in yapımında çalıştılar (134).
Yahudilik
Yahudilerin kutsal kitabı Tevrat, İbranilerin geçmişini Mezopotamya ile Suriye çöllerinin kuusunda göçebe yaşamına başlamak üzere Sümerlerin Ur kentinden ayrılan İbrahim’e dayandırır (158).
İsrail Krallığı İsrailoğullarının Saul,, Davut ve Süleyman Peygamber yönetiminde kurudğu Birleşik Krallık’tır. (İÖ 1020-922). Bu krallığı on kabile kurdu. Davut’un önderliğinde savaşan güçlerin krallığı zenginleşti, bu durum da hem yozlaşmayyı hem de yozlaşmaya karşı çıkanları yarattı.
İbrani düşünürler Yehova’yı bir savaş tanrısı saymak yerine onun kudretini evrenselleştirerek Yehova dinine yeni bir biçim verdiler. Koşut olarak tanrı ile günah kavramlarını geliştirdiler (160).
Sürgün’ün ardından şu soru ortaya çıktı: Tanrı niye kötüleri cezalandırmıyor? Ezra ve Nehemya gibi peygamberler çekilen acıları tanrının insanları sınaması olarak yorumladılar. Büyük ozana İşaya tanrının dünyanın sonunda bir Mahşer Günü düzenlediğini, geride kalanların sabrını denemek için, halkı terbiye etmek için bu sistemi yarattığını savundu (162).
Fenikeliler
Kenanlı Samiler Suriye-Filistin kıyılarına yerleşiyorlar (164).
Fenike’de toprak verimli olmadığı için sanayiye ve ticarete yöneldi diyorlar. Dokumacılar, demirciler, kuyumcular, gemi yapımcıları avr. Yelkenli tekneleri geliştirdiler. Antik Yunan gibi şehir devletleri kurdular (165).
Abbasiler
820 Abbasiler Bizansın 5 katı gelire sahip (175).
İran
Persler merkezi devlet kuruyorlar. Pers kralı tanrı değil krallar kralı (181).
Sasani (224-651) Akhunlar ve Roma ile sürekli savaşıyor.
Türk asıllı Safevi Hanedanı (1501-1736), Kaçar Hanedanı (1794-1925) (193).
Türkler
İskitler en eski Türk kavmi (201).
Cengiz Han’ın soyundan olanlar Çağatay Hanlığı’nı (1227-1370), İlhanlılar Devleti (1256-1353), Altınordu Devleti (1226-1502), Şeybani (Buhara) Hanlığı (1500-1598) (218).
Afrika
Berlin’de toplanan Avrupa devletleri, “Berlin Senedi” ile fiili işgal ilkesini kabul ettiler. Almanya bir süre sonra yarışa katıldı. Doğu Afrika’daki Tanzanya 1884’te Almanlar tarafından işgal edildi (248).
Aztekler
1325’lerde Tenochtitlan kentini kuran Meksika’daki Aztekler Mayalara göre daha askeri bir yapıya sahiptiler. Birbirlerine askeri amaçlarla bağlı garnizonları ve kolonileri vardı. Aztekler, Mayalar gibi rahipler tarafında yönetiliyordu. İnsan kurban etme alışkanlıklarını sürdürdüler. Her yıl korkunç biçimde kurban edilen binlerce kişinin izlerine ulaşıldı (258).
Diego de Landa Temmuz 1562’de Maya topraklarına ayak basar basmaz sekiz yüz yıllık Maya kitaplarını yaktırdı (259).
Yunanlılar
Metisler zaman içinde ticaret yaprak palazlanan kişilerdi. Atina’da para biriktirerek özgürlüğünü satın alan ve böylece özgürleşen kölelere metis deniyordu (285).
Çocuk 7 yaşına kadar annenin eğitimine bırakılıyor (286).
Halk Meclisi. Köleler, kadınlar ve metikoslar üye olamıyorlar.
Dört yüzler Meclisi: Bir yıl için seçilen yurttaşlar.
Strategos: Üst düzey yöneticiler demektir.
Magistralar: Yüksek memurlar (287).
Yunan’da Akıl
Thales : “Tanrılar bizim babalarımız. Biz onlara tapınmakta, saygıda kusur etmiyoruz. Dualar ediyoruz, kurbanlar kesiyoruz, tüm kulluk görevlerimizi yerine getiriyoruz. Fakat gene de felaketlerden kurtulamıyoruz. Babalar hiç çocuklarını öldürür mü? Doğal olayların, tanrılara bağlamadan akıl yoluyla anlaşılabilecek bir nedeni, açıklaması olmalı” (292).
Thales, Anaksimandros’a depremi POseidon’a kalmadan doğa olayı olarak açıklıyor ve şunu diyor: “Bu benim düşüncem. İnanmak zorunda değilsin. Hatta inanmamak için nedenin varsa daha da iyi. Bu şekilde daha iyi bir açıklama bulabiliriz” (292).
Matematik: Thales teoremi. Öklid. Pisagor. Çarpım cetvelini icat etti. Hipotenüz teoremi. Arşimet Fizik yasaları.
Hipokrat: Hastalıkların nedeni kötü ruhlar değil vücut sıvılarındaki dengesizliklerdir (294).
Herman Heykeli.
Roma
Üç ayrı hukuk var.
1. Ius Civile (Yurttaşlar Hukuku) Romalı patrisyenlere ve pleplere, yani Roma yurttaşlarına,
2. Ius Gentium (Yabancılarr Hukuku) yabancılara,
3. Ius Naturale ise tüm insanlara, her şeye ve herkese uygulanıyordu (312).
Cicero: “Devlet halktan başka bir şey değildir. Halk ise rastgele bir araya gelmiş bir yığın değil, ortak bir yararla, ortak bir amaçla bir araya gelmiş, uyum içinde bulunan, hukuksal bağlı, birleşik insan topluluğudur (317).
Hıristiyanlık
Antakya’da kuruldu. Kıbrıs’a oradan Efes’e geçti. Roma’ya gidemeden Aziz Paul yakalanıyor ve Roma’da öldürülüyor (324).
Roma İmparatoru Konstantin, Hıristiyanlığı resmen kabul etti. Roma topraklarında Hıristiyanlara yönelik infazlara son vermek üzere Milan Fermanı’nı ilan etti. İS 313’te Roma’da din ve vicdan özgürlüğü sağlandı (325).
1250 engizisyon savunma hakkı kaldırıldı. Mallara filan el konuyordu. İşkence ile günahlarından arınıyorlar (330).
İslam
Bağdat nüfusu halife Harun Reşid döneminde iki milyondu. Hastaneler, okullar, saraylar vardı. Bilim adamlarının aileleri ve çocukları ile birlikte yaşamalarını sağlamak için BeytülHikmeyi inşa ettirdi (355).
Diğerlerine hak vermek kendi hakkını geliştirmektir. Diğerlerine hakkı kendinden emin olan verir. Yok olacağından korkan diğerini konuşturmaz. Yok eder ve sonuçta yok olur. Çünkü kendi kendini tekrarlamanın ve kısır döngünün dışına çıkamaz. Atatürk yabancı bilim insanlarını ülkeye davet etti, onların ülkeyi yok edeceğinden korkmadı çünkü kendine ve milletine güveniyordu. Gelenleri olumsuzlayabileceğini biliyordu.
Arap alimleri trigonometriyi keşfetti (356).
İbni Sina Horasan yakınlarında Afşana köyünde 980’de dünyaya gelmiş (357).
Ortaçağ
Kilise ortaçağ’da toplumsal ve kültürel hayatı düzenledi. Eğitim sistmeinde manastır okullarını geliştirdi, kilise korları kurdu. Gramer ve retorik çalışmaları yürüttü. Aristoteles’in birkaç metninden ibaret programlar devreye sokuldu.
Bir süre sonra bir piskoposun yönetiminde Paris’te bir araya gelen ilahiyatçılar, “universitas”, yani “genel birlik” oluşturdular (375).
Şarlman 800 yılında Roma’da Papa III. Leon’un elinden taç giydi. Bu simgesel olay, Papalık-Krallık ilişkisinin tepesine Papalığın gerçek anlamda yerleşmesi anlamına geliyordu (376).
Kilisenin devletleşmesi kilisenin sonu oldu. İslam’da ise kilise diye bir kurum yok. Her şey içi içe olduğundan kesin sonuç alınamıyor.
Modern Çağ
Kentleri kim oluşturdu? Bilgili orta sınıflar. Kentlerin oluşumu özgürlüğü geliştirdi.
Köylüleri ve lordları “yabancı, işe yaramaz” kişiler olarak görüp “ayrı bir tüccar kişiliği yaratmışlar, çalışkanlığı en önemli ve soylu değer” olarak benimsemişlerdi. Kentlerin sayılarının artması, beslenme ihtiyacını arttırınca ekim alanları genişledi (404).
Rönesans döneminin yaratıclığı ve yenilikçiliğinin asıl uygulayıcıları ise kent insanları, diğer bir deyişle tüccarlardır (405).
163 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.