Çalıkuşu; nahifliği ve safvetiyle sizleri hayrete düşüren maamafih kendine hayran bırakan; kâh güldürüp, kâh hüzünlere boğan, kâh kirpiklerinizi ıslatan, kâh yüreğinizi çokça şefkat ile doldurup taşıran mini mini bir çalıkuşu’nun; aşkla, hayatla, taşranın ve insanların karanlık yüzüyle tanışmasının getirdiği acılarla serilip serpilmesini anlatan bir romandır. reşat nuri güntekin’in kaleminden çıkmış olan bu kitap, türk edebiyatı’nın gözbebeği ve aynı zamanda atatürk’ün başucu kitabı olan çok mahut ve güzide bir romandır… ayrıca kendisi hayatın telaşında ve sevilmeyişlerimde boğulduğum bu son günlerde bana iyi gelen tek şey; bahçeme birer birer umut tohumları serpmiş, yüreğime bir ziya gibi doğmuş ve beni sevgilere, neşelere davet etmiş, sevgili ilk başucu kitabım!
her şeyden önce kitaba ilişkin en ziyade bahsedilmesi gereken kısım: feride.
feride – siz kendisine çalıkuşu, gülbeşeker ya da ipekböceği de diyebilirsiniz- öyle bir karakter ki yaramazlıkları ve şirinlikleri ile herkesi güldürebilecek kadar eğlenceli, gittiği her yerde başına ziyadesiyle mihnetler açabilecek kadar güzel, anadolu’nun her bir köhne yerinde muallime olabilecek kadar hamiyetli ve biçare, kapkara sevdasını yüreğine basıp her şeyini geride bırakıp gidecek kadar gururlu ve cesur, aynı zamanda acılarından ve gönül kırıklıklarından kaçacak kadar korkak; sevgisini ve iyi niyetini kimseden esirgemeyecek, kendini şefkate muhtaç minicik yüreklere adayacak, bağrına basacak ve hatta evlat bilecek kadar rikkatli, dahası ilk busesini bir ölünün sönmüş gözlerine armağan edebilecek kadar merhamet doludur…
hayatta herkes bazen ve hatta bir kısmımız çoğu zaman feride gibiyiz zaten. kamran’ın evlendiğini haber aldığında tüm gün neşe içinde gülüp eğlenmişti fakat eline diken batınca ağlamıştı ya… öyle senden, öyle benden ve de öyle hayattan bir karakter.
kitap ne kadar feride’nin kamran’a olan aşkını anlatıyor gibi görünse de, esasında feride’nin beş yıllık yaşam serüvenini anlatmaktadır. öte yandan ne kadar feride’nin yaşam serüvenini anlatıyor gibi görünse de, kamran’a olan aşkını anlatmaktadır. maamafih bu kitabı okumakla birlikte dünyanın en nahif aşkına tanıklık etmiş olursunuz! o ne kapkara, o ne sadık bir sevdadır ki okudukça yüreklere dokunur. tüm hüzünleriyle, tüm kırılmışlığıyla, tüm kaçışlarıyla, tüm nahifliğiyle feride’yi yüreğin en derinlerinde hissetmemenin ve benimsememenin mümkünatı yoktur. ah okuduğum süre boyunca feride gibi olabilmeyi ne çok istedim bir bilseniz! o güzelim neşesi ve munzurluklarıyla kalbimde çiçekler açtırdı desem hiç mübalağa olmaz. lâkin o gülüşlerinin, munzurluklarının, neşesinin ardına sakladığı acılarla usuletle kirpiklerimi ıslattığını da itiraf etmem lazım gelir… onun tertemiz olan ruhundan ve çocuk gözlerinden öpmek istedim.
ayrıca feride’nin ağzından kendi yaşamını dinlemek o denli samimi ve gerçek geliyor ki etkilenmemek elde değil. küçücük bir çocukken gözlerinizin önünde büyüyüveriyor ve bu, en az onun munise’sinin büyüyüşünü görmesi kadar duygulandırıyor insanı. tam da burada reşat nuri günteki’nin ustalığı ve kaleminin kuvveti söze geliyor. genç bir kadının duygularını, erkek olmasına rağmen, o denli başarılı yansıtıyor ki tüm duygular usul usul kalbimize hükmediyor. kaldı ki canlı ve sürükleyici anlatımı da bir o kadar etkileyici.
çalıkuşu kitabını bu denli özel ve başarılı kılan bir başka şey ise genç bir kadının aşkından ve yaşadığı zorluklardan çok daha fazlasını anlatıyor olmasıdır.
reşat nuri güntekin’in realist tarzı ve “milli uyanış”ın en canlı olduğu zamanda yazmış olmasından mütevellit, bahusus dönemin siyasal ve sosyal yapısına dair birçok şey gözler önüne seriliyor. gördüğüm kadarı ile örnekler vermem gerekirse: anadolu’da kadının sınırlarını erkeğin çizdiği, taşrada bahusus toplumda yalnız bir kadın olarak var olmanın zorlukları, oradaki insanların acımasızlığını ve ikiyüzlülüğü, kimsesiz bir kadına “sahipsiz” gözüyle bakıldığı, 13 yaşında küçücük kızların gelin olması ve hatta 15 yaşında bir kıza evde kalmış gözüyle bakılması, insanların bir kadının yalnızlık tercihine tahammül edemeyip onu mütemadiyen birilerine yamamaya çalışması, insanların güzel ve iyi olanı ezme çabası, kadınların hemcinslere karşı kıskançlıkları, anadolu kentlerindeki yalnız yaşayan bir kadının ve mürebbiyelerin hem emeği sömürülen hem de cinsel obje olarak algılanan kadın olduğu, “namusunu korumak” kavramının birçok şeyden üstün olduğunu dolayısıyla erillikten sıyrılamayan toplumun kadınlara atfettiği geleneksel rollerin ve görevleri devam ettiği, hülasa toplumun kadına ver(me)diği değeri, eğitim sisteminin gericiliğini ve bakımsızlığı, kamudaki var olan adaletsizlik gibi yüz kızartıcı birçok gerçeğe bizzat tanıklık etmekteyiz…
(çalıkuşu kitabının ve feride karakterinin modernleşme süreci ile ilişkisini detaylıca okumak isteyen munise nur aktan yazmış olduğu “modernleşme ekseninde iki kadın karakter: feride ve bihter” isimli makaleyi okuyabilir.)
eser bizi yüzleştirdiği bu acı gerçeklerle birlikte bize, feride’nin tüm bu gericilikler ve fenalıklar karşısında gösterdiği tavrı ve mücadeleyi anlatarak, esasında “ideal cumhuriyet kadını nasıl olmalıdır?” sorusunun yanıtını görmeye de vesile olmuştur. yaşam tarzlarında eğitime kadar modernleşmenin nüvelerini bize göstermektedir. bu noktada çalıkuşu romanı hem geçmişi barındırır hem de ideal cumhuriyet kadını figürüyle geleceği de inşa eder. anadolu gerçeklerinden uzak olan batılı bir kadının değişimine tanık oluruz. çünkü eril modernleşmenin romanları yaratılan bu “yeni kadın” aracılığıyla köye giden, toplum için çalışan ve emeğini ortaya koyan bireyi resmeder. hatta yayımlandığında kitabın türkiye’deki eğitim üzerine kuvvetli bir etkisi olmuştur. zira iyi eğitimli pek çok genç kız, feride gibi idealist bir biçimde kendini anadolu’nun ücra köşelerine atmıştır.
hâsılı bu roman kimisi için yalnızca naif bir aşk hikâyesi iken kimisi için modernleşme süreci içinde çizilen ideal kadın profili ile yürekleri cesaretlendiren realist bir romandır. nihayetinde her halükarda benim için biriciktir!
·
64 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.