Saatleri Ayarlama Enstitüsü Türk modernleşmesinin ruhunu, bireyin bu modernleşme karşısındaki tavırlarını ve zaman kavramıyla olan çatışmasını irdeleyen bir romandır. Eser yalnızca bir dönemin toplumsal eleştirisini yapmakla kalmaz bireyin iç dünyasına, kimlik bunalımlarına ve uyumsuzluklarına da ışık tutar.
Romanın merkezinde yer alan Enstitü toplumsal düzenin yapay biçimde kurulma çabasının simgesidir. Zamanı ayarlamak aslında toplumu ayarlamaktır. Ancak bu kurum işlevsiz olmasına rağmen büyük bir ciddiyetle yürütülür. İşlevsiz ama gösterişli, gereksiz ama herkesin içinde yer almak için yarıştığı bir yapı olarak, yüzeysel modernleşmenin ve tıpkı Jack London’ın Martin Eden romanındaki gibi bürokrasinin içi boş gösterişini gözler önüne serer.
Eserdeki tablo şudur: Kendi özünden kopmuş ama yeniyi de içselleştirememiş bir toplumun portresi.
Romanın ironik boyutunda Batıdan gelen yeni meraklar arasında ispritizma da yer alır. Hayri İrdal’ın yolu bir dönem İspritizma Cemiyetine düşer. Burada ölülerle iletişim kurma seanslarına katılır.
Romanın önemli figürlerinden Doktor Ramiz, Freud’un psikanalitik öğretilerini Türkiye’ye uyarlamaya çalışan bir tiptir. Hayri İrdal üzerinde terapi uygulamaya çalışır, onun bilinçaltını çözümlemek ister. Ancak bu girişimler tıpkı saatleri ayarlamak gibi, yüzeysel kalır ve toplumun gerçek sorunlarına çare olmaz.
Doktor Ramiz Batıdan gelen düşüncelerin Türkiye’de nasıl bir biçimsel uyarlamaya dönüştüğünü gösteren bir figürdür. Freud’u tam anlamadan sadece bir moda olarak takip eder.
“Size bu hafta görmeniz lazım gelen rüyaların listesini veriyorum” sf.118 beni güldüren bir bölümdü.
Tanpınar tüm bu toplumsal gerçeklikleri ironi ile harmanlayarak okuyucuya aktarır. Romanda güldüren sahneler aslında derin bir hüzün taşır. Çünkü bu kahkahanın ardında, ne geçmişine sahip çıkabilen ne de geleceğini kurabilen bir toplumun trajedisi vardır.
Hem güldüren hem düşündüren hem de yaralayan bir eser. Hayri İrdal karakterinin bir yanı geçmişin hayaletlerine bağlıdır, diğer yanı ise geleceğin vaatlerine körü körüne umut bağlar.
Keyifli okumalar dilerim…
·
398 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.