Sorun Halkta mı, Düzende mi?Tarih
2023 seçimleri sonrasında, geç de olsa aklıselim sahibi bazı muhaliflerin “Yahu, göz göre göre kaybettiysek sorun acaba bu düzende mi?” sorusunu nihayet akıllarına getirdiklerini gördüm. Oysa her seçimden sonra halkın yarısını “cahil” ya da “gerizekâlı” ilan etmek, George Orwell’in sözlerini bağlamından koparıp paylaşmak ya da akla mantığa sığmayan yorumlarla teselli bulmak, sonuçlardan ders çıkarılmamasına ve bizi bugünkü noktaya getiren asıl sorunlardan uzaklaşmaya yol açtı.
Tam da gençler arasında düzene yönelik eleştirilerin arttığı bu dönemde yeniden gündeme gelen bir isim oldu: Doğan Avcıoğlu. Avcıoğlu’nun tekrar hatırlanması tesadüf değil. Çünkü onun yazmış olduğu Türkiye’nin Düzeni adlı eser, yine bir seçim kaybedildikten sonra kaleme alınmış; gündelik siyasi tartışmaların ötesinde, “sakat düzenin” sorgulanmasına yönelik bilimsel gerçekliklere dayalı ciddi bir eleştiri getirmişti.
Peki, Avcıoğlu hangi koşullar altında bu kitabı yazma ihtiyacı hissetmişti?
Türkiye, 27 Mayıs İhtilali sonrasında eski meselelerini çözmeye yoğunlaşmıştı. Bir Kurucu Meclis kurulmuş, dönemin en önemli hukukçularının yer aldığı bir komisyon, tarihin en özgürlükçü metinlerinden biri sayılan 1961 Anayasasını hazırlamıştı. Bu anayasa, sosyal, siyasi ve iktisadi anlamda çok geniş özgürlükler getiren önemli bir kazanım olmuştu.
Ne var ki 1961 seçimlerinde CHP’nin salt çoğunluk sağlayamaması ve Demokrat Parti’nin devamı niteliğindeki partilerin toplamda %50’ye yakın oy alması, ardından koalisyon hükümetlerinin sona ermesi ve 1965 seçimlerinde Adalet Partisi’nin tek başına iktidara gelmesi, aydınlarda hem büyük bir hayal kırıklığına hem de öfkeye yol açtı. Ancak Yön dergisinin başyazarı olan Avcıoğlu, bu sonuca şaşırmadı; asıl sorunun kaynağı üzerine düşünmeye yöneldi. 1967-68 yıllarında Dragos’taki evinde yaklaşık bir yıl süren araştırmalarının sonucunda Türkiye’nin Düzeni eserini ortaya koydu.
Avcıoğlu’nun bu eseri, sosyal bilimler alanında da önemli bir etki yarattı. Hem içerik hem de başlık açısından dönemin birçok kitabına yön gösterdi. Örneğin, Bülent Ecevit’in Bu Düzen Değişmelidir, İsmail Beşikçi’nin Doğu Anadolu’da Düzen ve İdris Küçükömer’in Düzenin Yabancılaşması adlı kitaplarının bu eserden esinlendiği açıktır.
Kitap sadece entelektüel camiada değil, toplumun her kesiminde bomba etkisi yarattı. Askerlerin, öğrencilerin, memurların ve işçi liderlerinin başucu kitabı oldu. Öyle ki, dönemin 68 kuşağının favori eseri olmakla kalmamış; Deniz Gezmiş, Mahir Çayan ve Harun Karadeniz gibi öğrenci liderlerinin yargılandıkları mahkemelerde zaman zaman bu esere göndermeler yaptıkları olmuştur. Hatta dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı Faruk Gürler’in ‘Bu kitabı okumayan subayda bir eksiklik görürüm.’ dediği ifade edilir.
Tarih ve sınıf bilincine sahip her okuyucu için Türkiye’nin Düzeni, Türkiye’nin gerçeklerine farklı bir perspektiften bakmayı sağlayacak çok kıymetli bir eserdir. Şiddetle tavsiye ederim.
··
189 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.