Gogol’un Palto öyküsü 1842’de yayımlanmış. Küçük bir memurun hayatını anlatıyor ama Rus edebiyatında çok büyük bir etki bırakıyor. Çünkü sıradan insanın trajedisini edebiyata bu kadar çarpıcı sokan ilk metinlerden biri oluyor.
Akakiy Akakieviç, görünmez bir memur. Dairede kimse onu önemsemiyor, ismiyle bile dalga geçiyorlar. Sanki yokmuş gibi davranılıyor. Onun tek heyecanı yeni bir palto diktirmek oluyor. Paltoyu alınca sanki bütün hayatı değişiyor. İnsanlar ona farklı bakıyor, küçük bir saygınlık kazanıyor. Ama palto çalınınca hem güvenliği hem de kimliği elinden alınmış gibi oluyor. Burada palto sadece bir giysi değil; saygınlığın, kimliğin ve hayata tutunmanın simgesi.
Bürokrasi öykünün arka planında çok sert biçimde görünüyor. Yardım istiyor ama kimse ilgilenmiyor. En sonunda üstü olan “mühim kişi” onu azarlıyor. Böylece küçük insanın nasıl ezildiği, nasıl yok sayıldığı açıkça ortaya çıkıyor.
Akakiy’in adı da rastgele seçilmiş değil. “Akakiy” zararsız demek, soyadı da ayakkabıyla ilgili. Yani adı bile sıradanlığı ve önemsizliği anlatıyor.
Anlatıcının dili de dikkat çekiyor. Okura sesleniyor, alay ediyor, sıradan bir olayı destan gibi anlatıyor. Bu ironi hem komik hem de acıklı bir hava yaratıyor. Gogol bu üslupla grotesk bir anlatım kuruyor.
Öykünün sonunda ise gerçekçilik birden fantastik bir hal alıyor. Akakiy öldükten sonra hayalet oluyor. Sokaklarda paltoları çalıyor. En sonunda da onu azarlayan mühim kişinin paltosunu alıyor. Burada sanki gecikmiş bir adalet var. Gerçek hayatta sesi çıkmayan küçük insan, ancak hayalet olunca intikamını alabiliyor.
Palto bu yüzden çok güçlü bir metafor. Toplumsal açıdan bürokratik makinenin insanı nasıl yok ettiğini gösteriyor. Psikolojik açıdan, küçücük bir nesneye tutunarak varlığını hisseden ezilmiş bireyin trajedisini yansıtıyor. Edebi açıdan ise grotesk anlatımı, fantastik kapanışı ve güçlü sembolizmiyle modern edebiyatın başlangıcı sayılıyor. Dostoyevski’ye atfedilen “Hepimiz Gogol’un paltosundan çıktık” sözü de tam bu yüzden söylenmiş.
·
84 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.