Taşlaşma Çağdaşlaşma: Sadık Albayrak'ın Dönemsel Bir Eleştirisi
Sadık Albayrak, Türk düşünce ve tarih yazımında önemli bir yere sahip bir yazar, araştırmacı ve gazetecidir. 1942 yılında Trabzon'un Of ilçesine bağlı Yenice Köyü'nde doğan Albayrak, İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'nü bitirmiş, Milli Gazete gibi yayın organlarında uzun yıllar kalem oynatmış ve 40'tan fazla kitap kaleme almıştır. Eserleri, genellikle Osmanlı'nın son dönem uleması, Cumhuriyet'in erken yılları reformları ve İslamcılık hareketleri üzerine yoğunlaşır. Bu bağlamda, 1988 yılında Kültür Basın Yayın Birliği tarafından yayımlanan Taşlaşma Çağdaşlaşma, yazarın 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrası Milli Gazete'de kaleme aldığı yazılardan derlenmiş bir eserdir. 229 sayfalık bu kitap, Türkiye'nin modernleşme sürecini İslamî bir perspektiften ele alarak, geleneksel değerlerin "taşlaşması" ile zorla dayatılan "çağdaşlaşma" arasındaki gerilimi mercek altına alır.
Kitabın Ana Temaları ve İçeriğiAlbayrak'ın Taşlaşma Çağdaşlaşma adlı eseri, adından da anlaşılacağı üzere, iki zıt kutbu temsil eden kavramlar etrafında şekillenir. "Taşlaşma", yazarın ifadesiyle, İslamî geleneklerin darbe sonrası baskı ortamında katılaşarak içe kapanmasını; "çağdaşlaşma" ise Batı taklitçiliğiyle şekillenen seküler reformların dayatılmasını simgeler. Kitap, dönemin siyasi ve kültürel iklimini yansıtan bir derleme niteliğindedir: Darbe yönetimi altında İslamî kesimlerin maruz kaldığı sansür, eğitimdeki laikleşme çabaları ve toplumun manevi değerlerinin erozyona uğraması gibi konuları ele alır. Albayrak, bu süreçte ulemanın ve dindar kesimin "gericilik" yaftasıyla nasıl dışlandığını, Osmanlı mirasının nasıl sistematik olarak unutturulduğunu belgelerle ve tarihî referanslarla ortaya koyar.Eserin temel argümanı, modernleşmenin salt Batı modeline indirgenmesinin Türkiye'yi kültürel bir "taşlaşmaya" sürüklediğidir. Albayrak, Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinden Cumhuriyet'in erken yıllarına uzanan bir çizgide, ulemanın reformlara karşı tutumunu "direniş" olarak yorumlar. Örneğin, kitabın bazı bölümlerinde, 31 Mart Olayı gibi tarihî hadiseleri "gerici hareket" olarak nitelendiren resmi tarih yazımını eleştirir ve bunları İslamî değerlerin savunma refleksi olarak yeniden yorumlar. Yazar, çağdaşlaşmayı "devrim yobazlığı" ile eşleştirerek, zorla uygulanan değişimlerin toplumda yapay bir katılık yarattığını savunur. Bu bağlamda, eser Albayrak'ın diğer kitaplarıyla (Şeriatten Laikliğe, Devrimin Çakıl Taşları) paralellik gösterir; hepsi, sekülerleşme sürecini eleştirel bir İslamcı bakışla inceler.
Yazarın Perspektifi ve Eleştirel DeğerlendirmeSadık Albayrak'ın üslubu, akademik titizlikle gazeteci duyarlılığını harmanlar. Belgeli anlatımı ve arşivlere dayalı referansları, kitabı salt bir polemik olmaktan çıkarır; ancak yazarın İslamcı konumu, metni dönemin muhafazakâr kesimine hitap eden bir manifesto kılar. Eleştirmenler, Albayrak'ı "tarihî olayları seçici bir şekilde yorumlamakla" suçlayabilir – örneğin, ulemanın modernleşme karşısındaki direncini idealize etmesi, bazı okurlarda taraflılık izlenimi uyandırır. Buna karşın, kitabın gücü, 1980'ler Türkiye'sinin travmalarını (darbe, sansür, kültürel baskı) yakalayan samimiyetindedir. Albayrak, "Doğunun İsyanı" gibi eserlerinde de gördüğümüz üzere, emperyalist Batı'ya karşı bir "medeniyet direnişi" vurgusu yapar; burada da bu tema, taşlaşma ile çağdaşlaşma ikilemini emperyalizm eleştirisiyle bütünleştirir.Günümüz bağlamında değerlendirildiğinde, Taşlaşma Çağdaşlaşma hâlâ güncel bir uyarı niteliğindedir. 2002 sonrası dönemi Türkiye'sinde İslamî değerlerin yeniden yorumlanması tartışmalarında, Albayrak'ın eleştirileri yankı bulur. Ancak, kitap 1988 baskısının sınırlı erişilebilirliği nedeniyle (çoğunlukla ikinci el piyasada bulunur), daha geniş bir okuyucu kitlesine dijital ortamda ulaştırılması faydalı olurdu.
SonuçSadık Albayrak'ın Taşlaşma Çağdaşlaşma, Türkiye'nin modernleşme sancılarını İslamî bir mercekten irdeleyen değerli bir derlemedir. Dönemin gazeteci kaleminden süzülen bu yazılar, hem tarihî bir belge hem de ideolojik bir manifesto olarak okunabilir. İSLAMCI okur için ilham verici, eleştirel okur için ise tartışma zemininde bir eser. Albayrak'ın diğer çalışmalarını takip edenler için vazgeçilmez; yeni başlayanlara ise Türk-İslam düşüncesinin karmaşıklığını anlamak için ideal bir giriş. Bu kitap, taşlaşan geleneklerle çağdaşlaşan bir toplum arasında denge arayanlara, "yürüyenler ve sürünenler" arasındaki farkı hatırlatır – tıpkı yazarın başka bir eserinde vurguladığı gibi.
·
41 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.