Biz gerçekten insan mıyız?
Osamu Dazai’nin 1948’de tamamladığı İnsanlığımı Yitirirken (Ningen Shikkaku), Japonya’nın en çok okunan romanlarından biri olmasının yanı sıra modern edebiyatın en sarsıcı “ben roman” örneklerinden biridir. Dazai, aristokrat bir ailenin oğlu olarak büyümüş, genç yaşta intihar girişimleri, bağımlılıklar ve siyasi örgütlenmelerle örülü bir yaşam sürmüş ve bu romanı bitirdikten kısa bir süre sonra sevgilisiyle birlikte intihar etmiştir. Bu nedenle eser yalnızca bir kurgu değil, yazarın kendi yaşamıyla örülmüş, uzun yıllara yayılan bir “edebi intihar mektubu” niteliğindedir.
Romanın kahramanı Oba Yozo, çocukluk yıllarından itibaren kendisini başarısızlık abidesi olarak gören, insanlardan korkan, onların dünyasına dâhil olmayı beceremeyen bir “öteki”dir. Toplumun içinde görünmez kalabilmek için bir “soytarı” maskesi yaratır; insanları güldürerek kendini saklamaya çalışır. Bu maskenin ardında ise utanç, yabancılaşma, korku ve giderek derinleşen bir boşluk vardır. Yetişkinliğe adım attığında alkol, uyuşturucu, kadınlar ve sonuçsuz intihar girişimleriyle varoluşunun ağırlığını hafifletmeye çalışır. Ancak her çabası yeni bir düşüşle sonuçlanır. “Yaşamım utançlarla doludur. İnsan yaşamının ne olduğu hakkında bir fikrim yok.” cümlesi Yozo’nun hem bireysel hem toplumsal hissizleşmenin trajik özeti gibidir.
Kitap, üç defter ve bir kapanış bölümünden oluşur. Bu yapısı Yozo’nun hatıratını okurla paylaşırken hem bir günah çıkarma hem de bir kendini yargılama tonunu beraberinde getirir. Dazai, bireyin toplum normlarına uyum sağlama mücadelesini, özellikle savaş sonrası Japonya’nın boğucu atmosferinde, Batı etkisi ve geleneksel kültür arasındaki sıkışmışlığı resmederek aktarır. Yozo’nun defterleri yalnızca kişisel bir çöküşü değil, modern insanın kimlik krizini de anlatır. Bu yönüyle roman, Dostoyevski’nin Yeraltından Notlar’ı ya da Camus’nün Yabancı’sı ile kıyaslanabilecek varoluşsal bir ağırlık taşır.
Dazai’nin dili yalın ve doğrudandır; ama yalınlık burada bir sığlık değil, maskesiz bir itirafın gücü anlamına gelir. Kimi okurlar bu karanlık anlatıyı yorucu bulabilir, hatta Yozo’nun kadınlara ve çevresindekilere karşı tavırlarında rahatsızlık verici yönler görür. Ancak bu durum romanın değerini azaltmaz; aksine bireyin karanlık yanlarını, içindeki tutarsızlıkları ve çelişkileri açığa çıkardığı için daha sahicidir. Birçok okurun belirttiği gibi Yozo’ya bazen kızmak, bazen acımak, bazen de kendinde parçalar bulmak bu kitabın kaçınılmaz deneyimidir. Bazı okurlar için bu bir “mağduriyet manifestosu” gibi görünürken, bazıları için de Dazai’nin “ben yaptım siz yapmayın” mesajını veren bir uyarısıdır.
İnsanlığımı Yitirirken, “toplum” dediğimiz o muğlak kavrama, insan ilişkilerindeki sahteliğe ve bireyin iç dünyasındaki uçuruma ayna tutar. Yalnızlık, korku, yabancılaşma, utanç ve kaçış… Tüm bunlar yalnızca Yozo’nun hikâyesi değildir; modern insanın gündelik hayatında defalarca duyduğu duygulardır. Dazai’nin Yozo karakteri üzerinden anlattığı şey bir “insanlıktan düşüş” hikâyesi değil, insan olmanın dayanılmaz yüküne tutulmuş acımasız bir aynadır. Bu yüzden eser, her okurda farklı yankılar uyandırır; kimini karamsarlığa sürükler, kimine ise umudun mümkün olabileceğini fısıldar.
Kısacası İnsanlığımı Yitirirken, Japon edebiyatıyla tanışmak isteyenler için sıradan bir başlangıç değil, derin bir yüzleşme çağrısıdır. Dazai’nin yarattığı anti-kahraman bize yalnızca Japonya’nın savaş sonrası sokaklarını değil, kendi içimizin karanlık odalarını da gösterir. Yozo’nun “insanlıktan diskalifiye” edilme hikâyesi, aslında insanlığın kendisine tutulmuş bir sorudur: “Biz gerçekten insan mıyız?”
·
52 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.