Oyunların İçinde Kaybolan Benlik: Tehlikeli Oyunlar Üzerine1000Kitap
Oğuz Atay’ın Tehlikeli Oyunlar’ı, bir “hikâye anlatma” deneyi olduğu kadar bir “kendini anlatma” çıkmazıdır. Romanın merkezinde, başarısız bir evlilik ve “tutunamama” hâlinin ardından şehrin kıyısına çekilen Hikmet Benol var. Hikmet, günden güne hayatını “oyunlar” hâline getirerek hem gerçeklikle ilişkisini tartar hem de dilin ve anlatının olanaklarını zorlar. Atay, bu kişisel çöküşü iç monologlar, parodiler, günlük ve sahne metni kırılmalarıyla çoğullaştırır; okuru, anlatıcının güvenilmezliğine bile isteye teslim olmaya davet eder.
Romanın en çarpıcı yanı, “oyun” kavramını bir kaçış değil, bir eleştiri aygıtı olarak kullanması. Hikmet’in kurduğu oyunlar; aile, evlilik, erkeklik, bürokrasi ve “makul insan” idealiyle alay eden küçük laboratuvarlar gibidir. Atay’ın keskin ironisi bu oyunların içine yerleşir; trajik olanı güldürerek, gülünç olanı ciddiyetle gösterir. Böylece metin, hem bireysel bir bunalımın güncesi hem de modernleşmenin kenarında kalmışların panoraması olur.
Dil düzeyinde Atay, Türkçeyi sürekli kırar ve dener: yüksek retorik ile gündelik konuşma, resmi yazı ile iç ses aynı sayfada çarpışır. Anlatı, yer yer tiyatro sahnesine dönüşür; diyaloglar görünmez seyircilere oynanır. Bu form oyunları, yalnızca gösteriş değil; Hikmet’in dağınık benliğini biçimde de temsil eden bilinçli tercihlerdir.
Hikmet’in karşısına çıkan “otorite” ya da “yoldaş” figürleri —en çok da o meşhur “Albayım”— gerçek ile kurmaca arasındaki sınırı silikleştirir. Onlarla yapılan tartışmalar, bireyin kendi kendine kurduğu mahkemenin tutanakları gibidir: suçlama, savunma, itiraf… Romanın ilerleyişi, bir olay örgüsünden çok bu iç hesaplaşmaların spiral biçimde derinleşmesine dayanır.
Tehlikeli Oyunlar, yalnızca bir dönemin yabancılaşmasını değil, “anlam”ın sürekli elde kaçışını yazıya döker. Bu yüzden zorlayıcıdır; ama ödülü büyüktür: okur, metnin oyunlarına katıldıkça, hem dilin hem de benliğin sahte kesinliklerinden arınır. Atay, sonunda net bir teselli sunmaz; ancak şunu gösterir: insan, tutunamadığı yerde düşmekle değil, düşüşünü sahici bir dille anlatabildiğinde var olur.
Kısacası, roman; postmodern deneysellik ile derin bir vicdan muhasebesini buluşturur. Hikmet Benol’un parçalı sesi, bugün hâlâ şehirlerin kenarında ve zihinlerimizin içinde yankılanıyor. Tehlikeli Oyunlar, yalnızca okunacak değil, yeniden ve yeniden oynanacak bir metin.
·
25 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.