İlk cildin aksine, bu ikinci cildi okumak epey zordu; çünkü cümleler hem oldukça uzundu hem şemalar ve teknik açıklamaları takip etmek yorucuydu. Bazı bölümleri tekrar tekrar okumak zorunda kaldım, zorlandım ama iyi ki okumuşum diyebilirim zira sistemin mantığını anlayabilmek için biraz zorlanmak gerekiyor. Bu cilt, temel olarak sermayenin dolaşım sürecine odaklanarak üretilen değerin nasıl dolaşıma girdiğini, nasıl geri döndüğünü ve yeniden üretimi nasıl mümkün kıldığını anlatıyor, yani sistemin nasıl işlediğini. Marx’a göre sermaye sürekli hareket halindedir, durduğu anda ölür. Bu yüzden Marx’ta sermaye sabit bir şey değil, hareket biçimidir denebilir. Bu hareket sekteye uğradığındaysa kriz başlar.
Marx dolaşımı anlatırken sermayenin iki biçimde inceliyor: sabit ve dolaşır sermaye. Makineler, üretim araçları vb. sabit sermayedir ve değerlerini yavaş yavaş aktarırlar. Emek gücü, hammaddeler vb. ise dolaşır sermayedir ve değerlerini tek seferde aktarırlar. Bu noktada Marx zaman farkına odaklanır; dolaşır sermaye satışa bağlı olup sermaye dönmezse sistem değer üretmeyi bırakır, sabit sermaye ise kriz anında bile çalışmaya devam eder. Bu yüzden kapitalist bu ikisini hep dengede tutmaya çalışır çünkü sabit sermayenin boşa gitmesini istemez fakat bu ikisinin ritmi hiçbir zaman tutmaz; kapitalist çok üretirse satış tıkanır, az üretirse makine atıl kalır. Dolayısıyla, Marx’a göre sabit sermaye kapitalizmin devamlılık içgüdüsüyle, dolaşır sermaye ise kırılganlık noktasıyla karakterize denebilir. Her seferinde biri diğerini yakalamaya çalışırken kriz doğar. Böylece, basit yeniden üretimde bile dengesizlik kaçınılmaz olur. Fakat doğası gereği kapitalizm yeniden üretime bağımlıdır. Zaman, dolaşım, sabit sermaye, para, kredi vs. hepsi artı-değerin sürekli dönüşüne hizmet eder. Fakat bu dönüşün kesintiye uğraması kaçınılmazdır, yani kriz doğurmaması imkansızdır.
Zor ama adım adım çözmeye çalışarak okunduğunda anlaşılır ve tatmin edici bir kitap.
·
80 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.