Könülün “46 bənövşəlik” həyat hekayəsi oxucuya insan taleyinin həm zərif, həm də sərt qatlarını göstərir. Bəlkə də o, həyatına bənövşə deyil, qızılgül qoxusu qatmağı bacarsaydı, hekayəsi boynubükük deyil, qürurlu qoxardı... Əsər “Bir adsız əsər var, onu məndən başqa heç kim oxumayıb…” cümləsi ilə başlayır. Və elə bu başlanğıc oxucunu sirr dolu bir daxili aləmə aparır — bir həyat hekayəsinə ki, onu yalnız Emin, Könül və Dərya yaşayıb, amma yalnız Könül (Mənzərə) danışmağa cəsarət edib.
Əsərin bədii strukturu birinci şəxsin nəqli üzərində qurulub. Bu, oxucu ilə obraz arasında emosional körpü yaradır. Buradakı “cəsarət” ikiqatdır: əvvəlcə öz həyatını danışmaq, sonra isə onu başqasının hekayəsi kimi təqdim etmək. Bu psixoloji fənd əsəri daha real və eyni zamanda daha gizli edir — sanki müəllif oxucunu bir etiraf otağına salır.
Əsərdə sevgi və xəyanət motivləri ön planda görünsə də, onun fonunda ailə münasibətləri və qadın psixologiyasının incə təbəqələri açılır. Murad kişinin qızına dediyi “Vəssalam! Mərmər, bu işdə mən acizəm. İxtiyar sahibi o, özüdür” cümləsi, bir tərəfdən müasir qadınların xoşuna gələcək qədər azadlıq təəssüratı yaradır, digər tərəfdən ata məsuliyyətinin passivləşməsini göstərir. Müəllif burada “seçim azadlığı” ilə “müdafiə ehtiyacı” arasındakı gərginliyi çox dəqiq təsvir edir.
Könülün həyatında seçimlər azad, nəticələr isə ağrılıdır. O, istədiyi insanla – Dərya ilə evlənir, lakin bu, xoşbəxtlik gətirmir. Əsərdə məchulluq hissi çox güclüdür: “Eminlə olsaydı, bəlkə...” deyib dayanan cümlə, oxucunun içində də yarımçıq suallar buraxır. Bu, müəllifin açıq sonluq texnikasından məharətlə istifadə etməsidir.
Dərya obrazı isə sevginin yox, şəhvətin, yalanın və məsuliyyətsizliyin təcəssümüdür. Onun dilindən səslənən “evlənmək lazımdır, Könül” cümləsi dövrün kişilərindəki formal münasibət anlayışını göstərir. Bu ifadə ilə müəllif qadının hisslərinə qarşı soyuq, sosial “etiket evlilikləri”ni tənqid edir.
Könül isə bütün yaşadıqlarından sonra “sıfırdan başlamağın” simvoluna çevrilir. Xəyanəti bağışlamır, lakin içində daşıdığı izləri də inkar etmir. Onun həyatında psixoloji yenidən doğuluş (katarsis) baş verir — qadın artıq təkcə sevilən deyil, seçən və dayanan olur.
Əsərin poetik dili yumşaq, amma dərin mənalarla doludur. “Bənövşə” burada həm zəriflik, həm tənhalıq, həm də yenidən doğuş simvoludur. Hər bənövşə Könülün bir duyğusunu, bir səhvini, bir dərsini xatırladır.
Lev Tolstoyun “Bir qadının taleyi sevdiyi adamın xəyanəti ilə, sevmədiyi adamın sədaqəti arasında yazılır” fikri əsərin fəlsəfi oxunuşunu tamamlayır. “46 bənövşə” bu cümlənin ədəbi təcəssümüdür.
“46 bənövşə” — bir qadının özünü tapma, sevgi və xəyanət, azadlıq və məsuliyyət arasında sarsıntılı, lakin şəfqətli hekayəsidir. Könül susmur, danışır; yıxılır, amma ayağa qalxır. Və oxucu onun səsi ilə anlayır ki, bəzən həyatın ən gözəl ətiri elə bənövşənin boynubükük səssizliyində gizlənir.
#aimraabooks
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.