Rus ve dünya edebiyatının en önemli yazarlarından biri olan Nikolay Vasilyeviç Gogol, öykü, roman ve oyunlarıyla tanınmakta. Bir Delinin Hatıra Defteri, Palto, Müfettiş ve başyapıtı Ölü Canlar ile edebiyat klasikleri arasında üst sıralarda yer alan Gogol, Müfettiş isimli oyununu Aleksandr Puşkin’in önerisi üzerine kaleme almıştır. Çarlık Rusyası’nın yozlaşmış bürokratik yapısını eleştirdiği Müfettiş, yayınlandığı ve sahnelendiği sırada yine bürokrasinin tepkileriyle karşılaşır. İlk kez 19 Mart 1836’da sergilenen oyun tüm dünya tiyatroları tarafından hâlâ sergilenmeye devam etmekte…
Gerçekçi Rus edebiyatının oluşumunda önemli bir yeri olan Nikolay Gogol (1809-1852), küçük toprak sahiplerinden bir ailenin çocuğu olarak Ukrayna’da doğar. Babasının ölümünden sonra annesiyle Petersburg’a taşınırlar ve bir süre sonra bakanlıklardan birinde küçük bir memur olarak bir yıl çalışır. Yazar aynı dönemde Dikankai Yakınında Bir Çiftlikte Akşam Toplantıları adlı eserini yayınlar. Rus köy yaşantısının anlatıldığı bu kitap büyük ilgi toplar. Başta Aleksandr Puşkin olmak üzere dönemin ünlü yazar ve eleştirmenlerinin beğenisini kazanır. Bu kitabını Mirgorod Öyküleri ve Petersburg Öyküleri izler (1835). Gogol velut bir yazardır, çalışmalarına ara vermez ve Burun, Bir Delinin Hatıra Defteri gibi eserlerini yayınlar. 1836’da bürokrasiyi eleştiren oyunu Müfettiş, Petersburg’da sahnelenir. Oyun büyük bir ilgiyle karşılanır, ancak başkentteki bazı çevreler rahatsız olur ve bir kısım basın yazara tepki gösterir. Bu tepkiler üzerine Gogol, Rusya’yı terk ederek Roma’ya yerleşir ve 1842 yılına dek burada yaşar.
Roma’da Ölü Canlar üzerine tekrar çalışır ve ilk bölümünü bitirir, ancak Moskova’ya döndüğünde sansür heyeti eserini reddeder. İstenen değişiklikleri yapan Gogol, 1842 yılında kitabını nihayet yayınlayabilir. Kitap çıktıktan sonra arkadaşlarından da çokça tepki alır. O da bunun üzerine eleştirilere cevap olarak Ölü Canlar’ın ikinci bölümünü yazmaya başlar. Bu yıllarda Rusya’da iç bunalım iyice derinleşmiştir. Ölü Canlar’ın müsveddelerini yakar ve Kudüs’ü ziyarete gider. Mistik, dengesiz, umutsuz bir kişi olmuştur. Artık sürekli oruç tutmaktadır. Trajik yaşamı Moskova’da son bulur.
Müfettiş’in ilk sayfasında Gogol’un bir açıklamasını okuyoruz. Yazar burada karakterler, kostümler ve oyuncular konusunda kısa bilgiler verdikten sonra sanatçılara şöyle bir uyarı yapıyor: “Bu açıklamalara dikkat etmediğinizde bütün etki kaybolabilir.”
Oyun kaymakamın evinde yapılan bir toplantıyla başlar. Kaymakam orada bulunan kasabanın önde gelen memurlarına yakınlarda gizli bir müfettişin geleceğini söyler. Haberin kaynağı güvenilir kişilerdir ve onlardan öğrendiğine göre, özellikle kendi kasabalarını denetlemek için eyalete gelmektedir. Haber önde gelen memurlar arasında soğuk bir rüzgârın esmesine neden olur. Her kafadan bir ses çıkar. Durumu gören kaymakam, günün tartışma günü olmadığını, herkesin dikkatli olup biraz toparlanmasının gerektiğini anlatır. Örneğin hastanenin temizlenmesi, hastaların kafalarındaki başlıkların değiştirilerek demirci çırağı gibi dolaşmalarına son verilmesi lazımdır. Bir diğer tedbir olarak da hasta sayısı azaltılmalı, bunun için de hastalar evlerine gönderilmelidir! Böylece müfettişin onlara kötü bakıldığını ya da doktorların beceriksiz olduklarını düşünmesine mani olunacaktır!
·
59 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.