Geldik serinin sonuncusuna, bu seferki ikinci cilde göre çok daha okunaklı ama yine birinci cilde göre zor bir metindi. İlk iki ciltte sermayenin nasıl üretildiği ve dolaştığı (üretim-yeniden üretim) anlatılırken bu ciltte, bu sürecin sonuçları, yani kâr, faiz, rant gibi kavramlar inceleniyor. İncelemede aktarmak isteyebileceğim pek çok konu var fakat hangi birine odaklansam bilemedim, bu yüzden okurken önemli bulduğum noktalara değinerek bir şeyler karalayacağım. Malum oldukça kalın ve derin bir kitap.
Bu ciltte Marx, önceki ciltlerde açıkladığı meta, emeğin metalaşması, artı-değer kavramlarının üzerine çıkarak artı-değerin üretimden finans sistemine kadar izini sürer. Üretim sürecinde yaratılan artı-değer, satışla paraya dönüşür; para, bankalarda mevduat olur; bu mevduat krediye ve finansal sermayeye dönüşür. Böylece emeğin somut kökeni kaybolur ve "para parayı çekerek" soyutlaşır. Marx buna "hayali sermaye" diyor; hisse senetleri, devlet tahvilleri, borsa vb. bu kategoriye giriyor. Sermaye bu şekilde kendi kendini büyütüyor gibi görünürken arka planda somut emek görmezden geliniyor. Somut emek olmaksızın sermaye olmaz halbuki. Fakat bu soyutlaşma süreci bir refah algısı yaratarak daha fazla borçlanmaya sebep olur ve bu da krizlerin kaynağıdır.
Marx'ın bir başka üzerinde durduğu mesele de toprak mülkiyeti meselesi. Toprak mülkiyetiyle belirli ayrıcalıklı kişiler söz konusu toprağın, havanın, suyun sahibi olur. Böylece mülkü olmayanlardan yaşayabilmeleri için haraç kesilerek yaşam koşulları özelleştirilir. Oysa Marx'a göre kimse yeryüzünün sahibi değildir, herkes geçici kullanıcıdır ve toprak sömürülmek yerine, gelecek kuşaklara iyileştirilerek bırakılmalıdır.
Kısıtlı da olsa, bu ciltte Marx siyasal ve ideolojik yapının bu sömürü biçimini koruyup gözettiği üzerinde durur. Egemen sınıf, yönetilen sınıfın önemli unsurlarını kendi içine çekerek egemenliğini pekiştirir. Yani egemenlik sadece zorla değil, rıza yoluyla da sürdürülmüş olur ve sömürü görünmez hale gelir.
Son olarak, bence en önemlisi, kapitalizmin görünüşte rasyonel ancak tarihsel olarak geçici bir sistem olduğuna ilişkin vurgu. Marx'a göre kapitalist sistem, kendi çelişkileriyle çözülüp dağılmaya mahkum, tıpkı önceki üretim ve bölüşüm biçimleri gibi. Tarih gösteriyor ki kapitalizmin gelişmesi, kapitalizmin aşılmasını doğuracaktır.
Bu kadar kısaca anlatılıp geçilecek kadar basit değil elbette ama ben kendimce önemli bulduğum noktaları vurgulamak istedim, dikkatli okumalar dilerim.
·
51 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.