…insan iyi değil; sadece yalanına sadık.
Camus, “Başkaldıran İnsan”da bize öfke krizlerinin felsefesini değil, varoluşun içine sıkışmış dürüstlüğün karanlık anatomisini verir. Bu kitap bir “manifesto” değildir; insanın kendine ihanetini sonunda fark ettiği o soğuk anın raporudur. Başkaldırı burada dış dünyaya karşı bir isyan değil; insanın kendisini başka insanlara benzeyebilmek için yalanlaştırdığı o ömür boyu süren aşağılık uzlaşmaya son kez “hayır” deme anıdır. Bu yüzden Camus için başkaldırı, önce içte kopar. İçteki maske parçalanmadan hiçbir isyan gerçek değildir.
Camus modern insana güvenmez. Çünkü modern insan ahlakı savunur gibi yapar, ama ahlakı çürüten hesapların içinde yaşar. Kötülük artık kaba değil; nezaketli ve kibar biçimdedir. İnsan, kötülük yapmadan önce kaba davranmak zorunda değildir; çoğu zaman incelikle öldürür. Bu kitap, nezaketin çoğu kez hakikati katletmek için kullanılan bir diplomatik şiddet olduğunu söyler. Yani nezaket = hakikatsizliğin pürüzsüz kozmetiğidir. Camus bu cilayı incelikle kazır.
Camus’nun işaret ettiği esas trajedi şudur: insan iyi değildir; insan kendi kötülüğünü yönetebilen varlıktır. Ahlak dediğimiz şey ise kötülüğü yok eden değil, kötülüğün toplum tarafından kabul edilebilir formda üretildiği sistemdir. Her ahlak ilkesi bir güç mimarisine yaslanır. Güç değiştiğinde ahlak da değişir. Ve bu değişim insanın kötü oluşunu değil, insanın kendi kötülüğünün çerçevesini değiştirme becerisini gösterir. Demek ki ahlak, hakikati değil, hakimiyeti temsil eder.
Asıl kırılma şudur: başkaldıran insan artık “iyi olmak” istemez. O, “yalan olmamak” ister. Bu çok daha radikal, çok daha acı, çok daha yalnız bir tercihtir. Çünkü iyi olmak pazarlanabilir; yalan olmamak ise maliyetlidir. Başkaldıran insan, önce kendi çıkarının kirini, kendi korkusunun mekanizmasını, kendi sahteciliğinin tarihini görür. Ve o yalanı reddettiği an dünya değişmeye başlamaz; insanın iç geometrisi değişmeye başlar. Devrim dışarıda değil, içeride başlar.
Camus bize bu kitapta bir öğüt değil, çıplak bir risk sunar: hakikati taşıyabilecek misin? Çünkü hakikat insanı yüceltmez; hakikat insanı yalnız bırakır. Ve Camus’ye göre esas ölüm korkusu burada yatar: insanlar hakikat yüzünden ölmezler; insanlar hakikatin yükünü yaşamaya cesaret edemedikleri için maskeler içinde sürünürler. Başkaldıran insan ise maskesini düşürdüğü anda dönüşür. Bu kitap, işte o maskesiz anın felsefesidir. Bu yüzden acıtır. Bu yüzden yakar. Ve bu yüzden gerçektir.
·
209 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
