Omurgası dik şempanzeler üzerine;
Yazım diliyle biraz zorlayıcı bir kitaptı. Yine de distopyalara bayılırım. Distopyalarda aslında temel bir durum karşımıza çıkıyor: “İnsan gerçekten medeni mi, yoksa bunu yalnızca bastırıyor mu?” Nörobilim çalışmalarından şunu biliyoruz: Beynimizin ilkel içgüdüleri hâlâ yerinde duruyor; bunu frontal lobumuz her daim bastırıyor. Hatta frontal lob hasarı görülen bir çok vakada bireyler, ilkel içgüdülerini kontrolsüzce sergilemeye başlıyorlar. Bu kitapta da aslında bunu görüyoruz.
Görme dediğimiz ve insanın en gelişmiş duyularından biri olan bu duyumuz aniden ortadan kalkıyor. Yıllar süren medeniyet kurma çalışmalarımız ise bir anda ortadan kayboluyor ve kaosa sürükleniyoruz. Çünkü insan böyledir. Etik arayışlara ve bazı ahlaki ikilemlere rağmen, açlık ve güvensizlik tüm bu ikilemleri ezip geçiyor. Bu denli hızlıca ilkel dürtülerimize dönebilmemiz kitapta adeta yüzümüze vuruluyor.
“Bak,” diyor yazar, “ne kadar hızlı, vahşi dediğin ve kendini üstte gördüğün hayvanlara dönüştün.”
“Bak,” diyor yazar, “ne oldu? Yalnızca tek bir duyunu kaybetmen seni bir muz için birbirine ölesiye saldıran şempanzelere dönüştürdü.”
Yazarın bazı konularda fazla iyimser davrandığını düşünüyorum. İnsanların böyle bir senaryoda çok daha korkunç şeyler yapacağını kendi adıma öngörüyorum. Çünkü biz buyuz. Rahat ve güvendeyken etik ve ahlaki ikilemleri olan, ama küçük bir kaos anında aniden dişlerini saldırmaya hazır bir şekilde açan, omurgası fazla dik şempanzeleriz. Hatta şempanzeler en azından doğalarını kabul eder; biz bunu bile yapamayacak kadar kibirliyiz.
Mesela şu an gerçekten iyi insanlar olduğumuz için mi iyiyiz? Bunu kendimize sormak lazım. Aşırı zenginken bağış yapmak kolaydır; peki sen hiç akşam yemek bulamayacağını bilerek yemeğini biriyle paylaştın mı? Aşırı sağlıklıyken hastalıklara çözüm için çırpınmak kolaydır; peki sen önümüzdeki sene öleceğini bilerek bir başkasının tedavisi için destek oldun mu? Hayatını korumak zorunda kalmadan birini öldürmemek kolaydır; peki sen hiç kendini her an savunmak zorunda kaldın mı?
Kısacası, bu kitapta diğer birçok distopyada olan şeyi görüyoruz: Büyük büyük laflarımızın aslında bazı koşullara bağlı olduğunu… Bu kazanımlar ortadan kalkınca “nasıl da vahşiler” dediğimiz canlılara dönüştüğümüzü görüyoruz. Bunu kendime hep hatırlatırım:
Kibirlenme sakın. Çünkü bu “medenilik”, dolabındaki kışlık yiyeceğe, evindeki sıcaklığa ve güvende olmana bağlıdır.
·
52 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.