İlhanlılar Döneminde Kadının Sosyo-Politik Konumu Hakkında1000Kitap
Orta Çağ tarihi, özellikle de İslam coğrafyası söz konusu olduğunda, tarih yazımı ekseriyetle siyasi olaylar, fetihler ve hanedan mücadeleleri ekseninde şekillenmiş; bu anlatı içerisinde kadın, çoğunlukla "görünmez" bir figür olarak kalmıştır. İranlı tarihçi Prof. Dr. Şîrîn Beyânî’nin kaleme aldığı ve Prof. Dr. Mustafa Uyar’ın titiz çevirisiyle Türkçeye kazandırılan Moğol Dönemi İran’ında Kadın, bu yerleşik androsetrik (erkek merkezli) tarih algısına güçlü bir şerh düşmektedir.
Eser, İlhanlılar dönemi İran’ını (1256-1335) merkeze alarak, göçebe Türk-Moğol geleneği ile yerleşik İran-İslam kültürü arasındaki karşılaşmayı "kadın" olgusu üzerinden incelemektedir. Yazar, Reşîdüddin Fazlullah ve Cüveynî gibi dönemin birincil Farsça kaynaklarını (Vakanüvis kayıtlarını) eleştirel bir süzgeçten geçirerek, satır aralarında kalmış kadın figürlerini gün yüzüne çıkarmaktadır.
Kitabın metodolojik olarak en güçlü yanı, Moğol kadınının statüsünü izole bir şekilde değil, "Bozkır Yasası" (Töre/Yasa) ile yerleşik şer’i hukuk arasındaki gerilim hattında ele almasıdır. Beyânî, bozkır kökenli kadınların (Hatunlar) kamusal alandaki görünürlüğünün, İran coğrafyasında zamanla nasıl bir dönüşüme uğradığını sosyolojik bir perspektifle sunmaktadır.
Eserde öne çıkan en çarpıcı husus, İlhanlı sarayındaki kadınların sahip olduğu siyasi nüfuzdur. Yazar; Dögene, Sorgaktani ve Orgina gibi güçlü figürlerin sadece birer "eş" veya "anne" olmadıklarını; kurultaylarda söz sahibi olduklarını, elçi kabul ettiklerini, hatta fetret devirlerinde "naiplik" makamında devleti bizzat yönettiklerini belgelemektedir. Bu durum, dönemin diğer İslam devletleriyle (örneğin Memlûkler veya Selçuklular) kıyaslandığında devrim niteliğinde bir farklılıktır.
Ayrıca eser, sadece siyasi elitleri değil; ekonomik hayatta kadının yerini, evlilik ritüellerini ve giyim kuşam kodlarını da irdeleyerek dönemin mentalitesine (zihniyet dünyasına) ışık tutmaktadır.
Eserin Türkçe çevirisini yapan Mustafa Uyar’ın, Moğol tarihi konusundaki yetkinliği metne açıkça yansımıştır. Farsça aslından yapılan çeviride, terminolojik hassasiyet gözetilmiş; "Terken", "Hatun", "İnanç" gibi unvanların kullanımı ve dipnotlarla zenginleştirilen açıklamalar, metnin akademik değerini artırmıştır. Dilin akıcılığı, eseri sadece uzmanlar için değil, tarih meraklıları için de erişilebilir kılmaktadır.
Şîrîn Beyânî’nin bu çalışması, Moğol istilasını sadece bir "yıkım" olarak gören klasik bakış açısının ötesine geçerek, bu dönemin toplumsal yapısındaki dinamizmi gözler önüne sermektedir. Moğol Dönemi İran’ında Kadın, hem Orta Çağ İran tarihi hem de Toplumsal Cinsiyet Tarihi alanında çalışan araştırmacılar için bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Türk Tarih Kurumu’nun bu eseri literatüre kazandırması, alan çalışması yapanlar için büyük bir kazançtır.
·
62 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.