Savaşın gölgesinde geçen bu incecik hikâye, aslında dev bir sessiz başkaldırı. Aytmatov, savaş yıllarını kahramanlık nutuklarıyla değil; köyde yük taşıyan bir kadının, yaralı dönen bir askerin ve büyümeye çalışan bir çocuğun gözünden anlatıyor. Bu yüzden “Cemile”, devletin büyük savaş anlatısına karşı bireyin küçük ama gerçek hikâyesini öne çıkaran yarı politik bir metin.
Aytmatov’un özellikle anlatıcı olarak bir “çocuk anlatıcı” seçmesi harika bir tercih olmuş. Biz bir aşkı değil; o aşkın gölgesinde büyüyen, aşkla yeteneğini keşfeden bir çocuğu okuyoruz aslında. Savaşın ağırlığında insanların nasıl ufaldığını değil, içlerinde saklı kalmış ışığın nasıl göründüğünü gösteriyor Aytmatov.
Cemile ile Danyar arasındaki bağ, benim için bir “aşk övgüsü” değil; tam tersine, savaşın dayattığı rollerin arasında sıkışmış iki insanın birbirinde kendine benzeyen bir taraf bulması. Ama bu hikâyede asıl dönüştürücü şey, çocuğun bu ilişkiye tanıklık ederken dünyayı ilk kez sanatsal bir gözle fark etmesi. Bir insanın, bir duyguya bakarken kendi içindeki sanatı bulması… Sanırım en çok bu vurdu.
Cemile’yi ya da Danyar’ı romantikleştirmeden söyleyebilirim: Aytmatov kimseyi yüceltmiyor, kimseyi kahraman yapmıyor. Savaşın, yoksulluğun ve köy baskısının insanı nasıl sessizleştirdiğini gösteriyor sadece. Ve o sessizlikte, bir çocuğun kendini buluşunu.
Bu yüzden “Cemile” kitabını okurken diper okuyucuların aksine ‘aldatma’ üzerine düşünmedim; bireyin sesini bulduğu, sanatın bir ruha ilk kez değdiği çok ince bir büyüme hikâyesi.
Kısacık ama insanın içine uzun süre işleyen türden. Okurken bozkırın tozlu rüzgarını sırtımda hissettim.
·
167 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.