Aquinas’a Karanlık Bir Bakış ;
Aquinas, bu metinde insana acı bir hakikat gösterir: İnsan kendi iç düzenini kuramadığı için yasaya muhtaçtır. İnsan özgürlüğü över ama özgürlüğün ağırlığını taşıyamaz. Kendi arzularının savruluşunda paramparça olur. Bu yüzden yasa, insanın özgürlüğünü kıstığı için değil, insanın kendi çöküşünü yavaşlattığı için vardır. Aquinas’ın dili soğuk, sert ve keskindir: İnsan içsel bütünlüğünü kaybettiği anda yasanın dış çerçevesine yaslanmak zorunda kalır. Yasa dışsal bir pranga değil; içsel çöküşün önlenmesidir.
İnsanın en büyük yanılgısı kötülüğü bilinçli olarak seçtiğini sanmasıdır. Oysa Aquinas’a göre kötü seçim çoğu zaman iradenin kırıldığı bir anda ortaya çıkan yönsüzlük hâlidir. İnsan kaosa tutkuyla bağlanmaz; kaos insanı çabasız olduğu için kendine çeker. Yasa bu çabasızlığı frenleyen dış bir iskelet gibi çalışır. Çünkü insanın kendi iradesi, kendi ağırlığı karşısında çürüyebilir. Yasa, çürüyen iradenin taşıyamadığı yükü sırtlanan tek ilkedir.
Aquinas burada ahlakı romantikleştirmez. Ahlak insanın içindeki düzen ise, yasa bu düzenin dış sınırıdır. Ve dış sınırın varlığı, iç düzenin yokluğunu ele verir. Yasanın var olduğu yerde insanın ruhu hâlâ tamamlanmamıştır. Yasa, insanın içindeki kaosa karşı bir tel örgü gibidir: Tel örgü tehlikeyi yok etmez, yalnızca sınırlar. Karanlık eğilim kaybolmaz, yalnızca yön bulamaz. Bu yüzden yasa kötülüğe karşı değil; kötülüğün yön değiştirmesine karşıdır.
En çarpıcı olan ise Aquinas’ın şu sezgisidir: Yasa, insanın kendini kandırmasını engelleyen tek aynadır. İnsanın yasaya duyduğu öfke, özgürlüğüne değil; kendi kusurlarının görünür hâle gelmesine karşıdır. Çünkü yasa, insanın yüzüne “olman gereken buydu” cümlesini fısıldar. Bu fısıltı güçlü ruhlara ilham, dağılmış ruhlara işkence olur. Yasa karakteri düzeltmez; karakterdeki eğrilikleri görünür kılar. Ve insan çoğu zaman kendi eğriliğine tahammül edemez.
Sonuç olarak Yasa Hakkında İnceleme, bir hukuk metni değil; insanın kendi karanlığına karşı yazılmış felsefi bir savunmadır. Aquinas, yasa aracılığıyla insana kendi doğasının gerçeğini gösterir: İnsan özgürlüğüyle değil, özgürlüğünün ağırlığıyla düşer. Ve bu metin şunu hatırlatır: İnsanı kısıtlayan yasa değil; insanın kendi içindeki düzensizliğin sonsuz derinliğidir. Yasa sadece bunu görünür hâle getirir — o yüzden rahatsız eder, o yüzden gereklidir.
·
125 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.