YESİLE CALSIN DİYE BEKLEDİGİMİZ KARA YUZUMUZ
Bu kitabı yaklasik uc haftadir elimin altinda tasiyordum. Hangisine baslayacagima karar veremedigim iki Guillaume Pitron kitabi vardi: Digital Cehennem ve Nadir Metaller Savasi. Ikisini de Is Bankasi Kultur Yayinlari’ndan almistim ve bir suredir beni bekliyordu. Bu sabah, yasadigim semtteki en sevdigim kafede, pazar sabahinin sakinliginde zihnim acikken bitirmeye karar verdim. Cafe Nero’nun her zamanki hayat dolu ugultusu, insani yormayan bir fon gibi etrafimda donuyordu. Yaklasik uc saattir Rafa el Tachuela dinliyordum; Flamenconun o ritmik ve iceriye isleyen dokusu bu okumaya bekledigimden cok daha iyi eslik etti. Madenler, enerji ve insanligin gelecegi gibi agir bir konuyu okurken Flamenconun yasam dolu melodileri sayfalarin arasina ince bir sicaklik katmis gibiydi. Cuma aksami Funda ile gittigimiz konseri de dusununce, bu hafta gecirdigim en nitelikli iki vakitten biri oldugunu soyleyebilirim.
Jeoloji muhendisligi gecmisim, mineralojiye duydugum cocukluk meraki ve bugun bankacilikta yonelmeye calistigim “energy & critical minerals finance” hatti nedeniyle bu kitap beni dogal olarak icine cekti. Okudukca yillardir zihnimde daginik duran bircok sey birlesmeye basladi.
Benim icin kitabin omurgasini, Cin’in nadir elementlerde sahip oldugu uretim gucune ragmen, ayni zamanda dar bir ideolojik cerceve ve yaraticiligi baskilayan bir yonetim sekli altinda var olmaya calismasi olusturdu. Pitron, bir yandan Cin’in dunyanin en kritik uretim zincirlerini kontrol edecek noktaya nasil geldigini, diger yandan bu yukselisin hangi yapisal sinirlarla cevrili oldugunu gosteriyor.
Kitabin temel argumani su: Batili ulkeler, kendi arka bahcelerinde cevresel yikim yaratacak cevher zenginlestirme sureclerini istemedi. Mıknatıs, lityum, grafit, galyum, germanyum ve diger kritik elementlerin islenmesi kirli, enerji yogun, maliyetli ve politik olarak zahmetliydi. Bu nedenle uretim sessizce Cin’e kaydi. Ustelik bu sadece ham maddeyle sinirli kalmadi; yuksek teknoloji sirketleri farkinda olarak ya da olmayarak kendi know-how’larini da Cin’e tasimis oldular. Cin, kendi dogal kaynaklariyla birlesen bu teknoloji akisiyla bugun rekabette cok buyuk bir avantaja sahip.
Ancak butun bu uretim makinesinin uzerinde, Cin’in kendi yonetim anlayisinin getirdigi bir sinir var. Internette ifade ozgurlugunu kisitlayan, milyonlarca kisiyi dijital gozetim icin istihdam eden bir yapi, ayni anda dunyaya onculuk edecek bir inovasyon kulturu yaratabilir mi? Pitron’un ornekleri bunun hem mumkun hem de sinirli oldugunu gosteriyor. Bu da Cin’in yukselisini dogrulayan ama ayni zamanda zayif noktalarini ortaya koyan bir ikilik yaratiyor.
Tüm bu bolumun arka planinda insanligin dogal kaynaklarla iliskisi bulunuyor. Gecmiste dunyaya hukum eden guc once komur, sonra petrol olmustu. Bugun ise nadir metaller 21. yuzyilin yeni stratejik hammaddesi. Elektrikli araclardan gunes panellerine, radar sistemlerinden yari iletkenlere, uydulardan fuze gudum sistemlerine kadar her sey bu metallerle calisiyor. Pitron’un ifadesiyle, dunya ekonomisi bugunku hizla buyumeye devam ederse 2050’de iki kat daha fazla metal cikarmak gerekecek; cunku iki kat daha fazla “her sey” uretmis olacagiz.
Kitap Batı’ya yonelttigi elestiride oldukca aciksozlu. Batili ulkeler cevreci gorunme arzusuyla kirli madenciligi disari ihrac ederken, bunun karsiliginda tedarik zincirinin en kritik halkanin Cin’in eline gecmesine neden oldular. ABD’nin manyetik materyal sanayisinin cokusu ve milyonlarca istihdamin Cin’e hortumlanmasi bunun en belirgin orneklerinden biri.
Son bolumde asıl ilgi cekici olan, su anda yasayan kusagin omuzlarina yuklenen sorumluluk. Nadir metallerin geri donusumu konusunda hem bireylere hem devletlere dusen gorev cok buyuk. Enerji gecisi temiz gorunse bile gerçekte daha derin kazmayi, daha cok cevher islemeyi ve daha fazla kaynak tuketmeyi gerektiriyor. Pitron’un aktardigi tahminlere gore her seyi elektrikliye cevirmek demek, 2060’ta bugunden 2,5 kat fazla kaynak tuketmek anlamina geliyor. Ugo Bardi’nin cumlesi durumu iyi ozetliyor: “Maden cikarmanin sinirlari nicelige degil, enerjiye baglidir.”
Kitabi kapatirken aklimda en cok Bernard Shaw’un sozu kaldi: Insani ucurumlardan uzaklastiran dehamiz, ayni anda bizi yeni ucurumlara da surukleyebiliyor. Bu kitap, enerji donusumunun perde arkasindaki buyuk gercegi hatirlatiyor: Cogu zaman cozum diye gosterdigimiz seyler yeni sorunlarin da habercisi olabiliyor. Bu sabah, Flamenconun dipten gelen ritmi ve kahvemin sicakligi esliginde bu kitabi bitirmek, hem dogru zamanda yapilmis bir secim hem de mesleki vizyonum acisindan oldukca ogretici bir deneyim oldu.
·
67 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.