Umberto Ekonun “Gülün Adı” əsəri adi detektiv roman deyil — o, oxucunu həm orta əsrlərin siyasi-ideoloji toqquşmalarına, həm də insan zehninin qaranlıq labirintlərinə salan zəhmətli, amma cazibəli bir intellektual macəradır. Oxucu üçünsə romanın ən böyük dəyəri ondadır ki, o, yalnız hadisəni izlətdirmir; bir fikri, bir problemi “yaşadır”.
Romanın mərkəzində duran kitabxana sadəcə kitabların toplandığı yer deyil; bilginin necə qadağaya, qadağanın necə gücə, gücün isə necə faciəyə çevrildiyinin simvoludur. Eko bunu o qədər ustalıqla qurur ki, kitabxananın qaranlıq dəhlizlərində itənlərin təkcə personajlar olmadığını görürsən: insan ağlının da orada itib batdığının şahidi olursan.
Əsərin ən uğurlu cəhətlərindən biri məhz bu metafizik atmosferdir. Lakin etiraf etmək lazımdır: Eco bəzən elə bir alim ehtirası ilə yazır ki, roman ritmi enir, süjet qatı akademik müzakirələrin içində yorulur. Oxucu detektivi izləmək istəyərkən birdən-birə skolastik fəlsəfənin uzun koridorlarında addımlamalı olur. Bu, bəziləri üçün heyrətamiz zənginlikdir, amma digərləri üçün “əsərin gərəksiz dərəcədə ağırlaşması” təsiri yarada bilər.
Buna baxmayaraq, “Gülün Adı”nın ən böyük gücü budur: roman həm ağlı, həm duyğunu, həm də simvol düşüncəsini eyni anda işə salır. Giyomun ironiyası, Adsonun saf müşahidə mədəniyyəti və kitabxananın gizlinləri hamısı birlikdə insanlığın həqiqət axtarışını bir daha müzakirəyə açır.
Eko deyir ki, gülün adının qalması kifayətdir, çünki özü çoxdan solub. Amma əsər göstərir ki, bəzən həqiqətin özü yox, onun izi daha təhlükəlidir. “Gülün Adı” da məhz bu izlə oxucunu illər boyu təqib edən nadir kitablardandır.
Bu romanı oxuyarkən yalnız hadisəni izləmirsən, həmçinin düşünmək məcburiyyətində qalırsan. Və məhz buna görə “Gülün Adı” həm heyranlıq, həm də yüngül narahatlıq yaradan, amma mütləq təcrübə olunmalı bir əsərdir.
·
17 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.