2025 yılında en çok beğendiklerimden1000Kitap
sürpriz bozan içerebilir.
martin macinnes’in yükselişini okurken kendimi, tam olarak anlamadığım ama bana sürekli dokunan bir şeyin eşiğinde hissettim. roman bir tür değil, birden fazla türün birbirine karışarak yeni bir organizma oluşturduğu bir beden gibi. tıpkı kitapta sık sık vurgulanan simbiyoz teoremi gibi: ayrı ayrı var olabilen parçaların bir araya geldiğinde bambaşka bir şeye dönüşmesi.
okyanusun ilk sayfalardaki karanlığı bana solaris’i hatırlattı; bilinçle bilinmeyenin, insanla doğanın arasında duran o ara bölgeyi. insan kendini dünyanın merkezine koydukça, dünyanın ona her defasında aslında ne kadar küçük olduğunu göstermesini. sanki yüzeyin hemen altında başka bir akıl, başka bir zaman akıyormuş gibi. insanın jargonla, cihazlarla, teorilerle anlamaya çalıştığı ama aslında hiçbir zaman tam kavrayamadığı kadim bir varlık.
yükseliş; bilimin merakıyla kapitalizmin iştahı arasındaki o gerilimi de çok iyi kuruyor. insanın “keşfetme” tutkusu çoğu zaman doğayı anlamaktan çok onu ele geçirmeye yöneliyor. romanda doğa, insanın bencilliğine karşı sessiz bir direniş gibi duruyor. hiçbir şey söylemiyor ama her şeyi hissettiriyor.
belki de en ürkütücü olan bu: doğa, insanın farkındalığından çok daha sabırlı bir varlık.
macinnes aile ilişkilerini de bu büyük temaların yanına ustalıkla yerleştiriyor. insan kendini ne kadar bilimle, teoriyle, verilerle tanımlamaya çalışırsa çalışsın, kökleriyle olan ilişkisinden kaçamıyor. aile bazen bir ev, bazen bir gölge, bazen bir yankı. ama hep orada. romanın soğuk, bilimsel yüzeyinin altındaki en sıcak katman bu ilişkilerde saklı.
ve sonra o final. cevap vermekten çok soru bırakan, belki de romanın asıl zirvesi. dönüşümün kaynağı neydi? onlar dünyaya çarpıp bir şeyleri başlatanlar mıydı? yoksa zaman çizgisi kırıldı ve insan kendini kendi başlangıcına mı savurdu? belirsizlik, rahatsız edici değil; aksine tamamlayıcı. çünkü yükseliş, başlangıçların ve sonların o kadar da net olmadığı bir evren kuruyor.
kitabı kapattığımda şunu düşündüm:
insan kendini dünyanın dışında bir varlık gibi konumlandırmayı seviyor ama aslında biz, arkeler kadar eski, okyanus kadar sıradan, canlılar kadar geçiciyiz. yükseliş belki de tam olarak bunu hatırlatıyor:
doğa bizsiz var olabilir, ama biz doğanın dışında asla var olamayız.
·
271 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.