Çoğu zaman alışveriş yaparken, yemek sipariş verirken ya da iş değiştirmek gibi daha büyük kararlar verirken zorlanıyoruz ve karar verme süremiz artıyor, dolayısıyla da verdiğimiz kararın sonucundan tatmin olma oranımız azalıyor. Kitap, bu kararsızlık anlarımızda, sistematik şekilde doğru kararlar vermek için 50 model anlatıyor. Seçeneğin artı ve eksi yanları yerine çok boyutlu düşünmek için modeller var. Fakat bir süre sonra, tüm modeller birbirine benzemeye başlıyor. 2x2'lik matris yerine 4x4, 8x2, 5x3 gibi farklı kombinasyonlarla karşımıza çıkıyor. Artı ve eksi yanlar gibi 2boyutlu düşünmek yerine çok boyutlu düşünmeden kastım buydu. Ana fikri aldıktan sonra, kitap ilerledikçe tüm modeller aslında birbirlerinin daha da özelleştirilmiş hali gibi geliyor. O yüzden kitabın başlangıcında tatmin olarak ilerlerken, artık sonlarına doğru hızlıca ve üzerinde çok da düşünmeden durdum. Ayrıca bu kitabın "the kitap yayınların"'dan çıkan sürümünde bolca nokta ve virgül eksikliği var. Cümleleri okurken, noktalama işaretlerini kafamda kendim yerleştirip tekrar okumak zorunda kaldım ve bir hayli sinirlendirdi.
Kitapta altını çizdiğim bazı önemli yerler
- Sadece büyük değil, günlük kararlarda da zorlanıyoruz. Seçeneklerimizi sınıflandırmamıza, analiz etmemize ve tartmamıza, başka bir deyişle karar vermemize yardımcı olacak model ve yöntemler
- Amerika vs Avrupa methodu. Amerikalılar, deneme yanılma yaklaşımına meyillidirler, bir şey yaparlar, başarısız olurlar, bundan bir ders çıkarıp tekrar denerler. Avrupalılar, teoriler edinerek başlamayı ve sonra denemeyi tercih ederler.
- Nasıl verimli çalışılır? Eisenhower matrisi
ABD başkanı eisenhower methodu ile, önemli olanla acil olanı birbirinden ayırt etmeyi öğreneceksiniz. Acil ve önemlileri hemen yapın, acil ama önemli olmayanları delege edin, önemli olan ama acil olmayanları ne zaman yapacağınıza karar verin. önemli olmayan ve acil olmayanları da sonra yapın. Aciliyet olmadan önemli işlerle ilgilenme, stratejik ve uzun vadeli kararlar alanıdır.
- Doğru çözüm nasıl bulunur? SWOT analizi (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats)
Swot analizi ile, bir projede, güçlü yönleri, zayıf yönleri, fırsatları ve tehditleri değerlendirirsiniz.
Bu teknik, 1960'da ilk 500 şirket araştırmasını analiz eden Stanford üniversitesi çalışmasına dayanmaktadır.
Çalışma, uygulamayla, şirketin amaçladıkları durum arasında %35'lik çelişki olduğunu ortaya koymuştur.
Sorun, çalışanların yetersizliğinden değil, yalnızca amaçların çok muğlak olmasından kaynaklanmaktaydı.
Çoğu çalışan, yaptıkları şeyi neden yaptıklarını bilmiyordu bile.
Swot, proje içerisinde çalışan bireylerin, yaptıkları işi daha iyi anlayabilmeleri için yaratıldı.
Gücümüzü nasıl vurgulayabiliriz?
Zayıflıklarımızı nasıl telafi edebiliriz?
Fırsatları nasıl maksimuma çıkarabiliriz?
Tehditlere karşı kendimizi nasıl koruyabiliriz?
- Kendi çalışmanızı değerlendirmeyi nasıl öğrenebilirsiniz? Geri bildirim analizi.
Kendini daha iyi tanımak için teknik.
Ne zaman önemli bir karar almanız gerekirse, ne olmasını beklediğinizi bir yere yazın. Bir yıl geçtikten sonra beklentiniz ile gerçek sonucu karşılaştırın.
Bu sayede, kendinize geri bildirim vermeyi öğrenir ve nerede ve nasıl geliştirmelere ihtiyacı olduğunuzun farkına varırsınız. Hangi yanların güçlü olduğunu ve hangilerinin olmadığını çözümlersiniz.
Beklentiler ve sonuçta örtüşme ne kadar büyükse, yaptığınız işi değerlendirmede o kadar iyisiniz.
- Doğru amacın peşinde miyim? John Whitmore modeli
Eğer amacınız size meydan okutmuyorsa, sizi motive etmeyecektir.
Birçoğumuz için tehlike, hedeflerimizin çok yukarılarda olması değil, çok aşağılarda olması ve bizim ona yetişebilir olmamızdır. (Michelangelo)
- İkilemle nasıl başa çıkılır? Lastik bant modeli
İkilemden kurtulmak için; beni tutan ne? beni çeken ne?
İlk bakışta, durumun artıları ve eksileri nedir'in basit bir çeşitlemesi gibi. Beni tutan ne ve beni çeken ne soruları olumludur ve iki çekici alternatifi bulunan bir durumu yansıtır. İki iyi seçenek arasında karar verme.
Rahatlama, kararların ardından gelir, hatta yanlış olsalar bile. (Rita Mae Brown)
- Başkalarının eleştirileriyle başa çıkmak? Geribildirim kutusu
Geribildirim, gruplar içerisinde en zor ve duyarlı süreçtir. Eleştiri ile insanları kırmak kolaydır.
Eleştiriler özgüvenimizi sarsarak bizi mantıksız kararlar almaya iter.
Eleştiride, neyin olduğu gibi kalması ve neyin şu ana kadar iyi olmakla beraber değişmesi gerektiğini anlayın.
Bir tepki verilip verilmemesine, eğer verilecekse nasıl yapılacağına da karar verilmelidir.
Geribildirim modeli, hareket planınızı hazırlamanız için edindiğiniz geribildirimleri, kategorize etmenizde yardımcı olacaktır.
Kendinize dürüstçe şunu sormanız da önemlidir; hangi başarı ya da başarısızlık gerçekten de şanssızlık sonucudur? Bir maçtaki galibiyetinizin sebebi, topun şans eseri kaleye yuvarlanması mıdır? gerçekten bu iltifatı hak ediyor musunuz?
Düşüncelerinize dikkat edin, çünkü sözlere dönüşürler; sözler hareketlere, hareketler alışkanlıklara, alışkanlıklar karakterinize dönüşebilir; karakterinize dikkat edin çünkü o sizin kaderinizdir. (Talmud)
- Nasıl hızlı karar verilir? Evet/Hayır kuralı
Riskleri tartmak için oldukça yararlı yöntemdir.
Doktor eleme sürecine dayanarak tanı koyar; ateşi var mı? tansiyonu düşük mü?
Evet/Hayır kuralı, faydalı olabilecek parametrelere dayanır. Mesela Obama, iha saldırılarıyla ilgili karar almak için 3 evet/hayır kuralı oluşturdu? Hedef alınan kişi amerika için tehdit mi? Amerika, bu tehditle mücadele edecek tek güç mü? Siviller zarar görmeyecek mi? 3 evetse o zaman iha saldırısı onaylanacaktı.
- Neden seçeneklerinizi sınırlamalısınız? Aşırı seçenek yüklemesi
Bazen seçim ne kadar büyükse, beklentimiz de o kadar büyük olur ve yanlış karar vermekten daha fazla endişe duyarız. Sonuç; seçenek çokluğu çekiciyken aynı zamanda kafa karıştırıcıdır.
Basit bir tavsiye; seçeneklerini azalt. Örneğin restoranda menüde görüntüsünü beğendiğiniz ilk yemeği seçin ve hemen ardından menüyü kapatın. Çünkü zihninizde daha fazla seçenek oynadıkça daha fazla memnuniyetsiz olacaksınız.
Hiçbir seçeneğe sahip olmamak bizi mutsuz eder. Aynı şekilde çok fazla seçeneğe sahip olmak da.
- İnnovasyon, tamamen yeni bir şey yapmayı ya da halihazırda ortadda olan şeyler arasında yeni bir kombinasyon yaratmayı ifade eder.
- Görev, kimsenin henüz göremediğini görmek değil, herkesin gördüğü şey hakkında kimsenin düşünmediğini düşünmektir. (Arthur Schopenhauer)
- Hediyelere ne kadar para harcamak gerekir? Hediye modeli
Ucuz ya da kişisel olmayan bir hediye, alanı değersiz hissettirebilir ve hediyeyi veren ve alan için de rahatsız bir durum yaratabilir. Size verilse sizi mutlu edecek bir hediye alın.
- Harika bir fikri nasıl üretirsiniz? Sınırların dışında düşünmek
Yeni bir konuya uyarlanan eski fikirden ya da var olan bir fikir üzerinde yapılan değişiklikten farklı olarak; gerçekten yenilikçi bir fikir, oldukça nadirdir.
Yenilikçi fikirler genellikle, korunaklı alanımızdan çıktığımızda ya da kuralları ihlal ettiğimizde ortaya çıkar.
Dokuz noktalı problem (3'er yan yana ve alt alta nokta). Kalemi kaldırmadan tüm noktaları 4 doğru ile birbirine bağla.
Çözüm, çizgileri, sınırların dışına kadar uzatmaktır.
- Kararları hızlı bir şekilde almak neden önemlidir? Sonuçlar modeli
Çoğu zaman, sınırlı ya da belirsiz bilgiler üzerinden karar vermemiz beklenir.
Bir projenin başında, ayrıntılar henüz ortaya çıkmamışken karar alma aşamasındaki bu tür erken kararlar, en uzun vadeli kararlardır. Projenin sonuna doğru, daha iyi bilir ve daha az şüphe duyarız. Fakat o noktaya gelindiğinde verilecek temel kararlar da kalmamış olur.
Genellikle kararlarımızı erteleriz çünkü çekincelerimiz vardır (seçenekleri açık tutmak). Fakat karar vermemek de bir karardır. Daha sonra karar verecekseniz, bunu açıkça nedenleriyle ilettiğinizden emin olun.
- Nasıl sezgisel kararlar verilir? Bilinçsiz düşünme teorisi
İyi kararlar, sistematik ve rasyoneldir, artık ve eksi yönleri tarafsızca tartılmıştır.
Karar daha karmaşıksa ve net bir cevabı varmış gibi görünmüyorsa, sezgilerinize güvenin.
Ana fikir, beyninizin rasyonel tarafını kapatın ve en içindeki arzu ve deneyimlerle temasa geçin.
- Bir kararı ne zaman tekrar düşünmek gerekir? Durma kuralı
Bazı durumlarda basit kurallar, karmaşık kurallara göre daha etkilidir.
Bir kararı tekrar gözden geçirmem gerektiğini nasıl bilebilirim? Kendinize durma kuralı oluşturun.
Örneğin, eğer zirveye saat 2'den önce varamazsak geri dönüyoruz. 1996'da everest dağında bu durma kuralı bozulduğunda 8 kişi öldü.
Ya da gerald loed 1935'te yatırımları ne zaman satmalıyım sorusuna, eğer bir yatırım değerinin yüzde 10'unu kaybediyorsa, onu sorgusuz sualsiz satmayı, durma kuralı olarak formüle etti.
Korkaklık ve çılgınlık arasındaki sınırları tanımak iyi bir sanattır.
Durma kuralının iki çeşidi: Tartışılmaz sınır (eğer saat 2'de ulaşamazsak döneriz) ve esnek limit (eğer saat 2'de ulaşamazsak ve kalp atış hızı 150 altındaysa 3'e kadar tırmanmaya devam)
- Satın alma karar modeli
10-10 tekniği. Kararımın ilk 10 günde nasıl sonuçları olacak? 10 ayda ne gibi sonuçları olacak? 10 yıl sonra?
- Bilişsel uyumsuzluk modeli
Düşündüğümüzle yaptığımız arasında çoğu zaman büyük fark vardır.
Sadece görmek istediğimizi görür ve kendi görüşümüzle çatışan her şeyi göz ardı ederiz.
Bilişsel uyumsuzluğu yenmek için ya davranışımızı ya da tutumumuzu değiştirmeliyiz.
- Burada ve şimdide mi yaşıyorum? Enerji modeli
Zamanınızın ne kadarını geçmişi düşünerek, ne kadarını anı düşünerek ve ne kadarını geleceği düşünerek geçiriyorsunuz? Yani ne kadar sıklıkta olanları düşünüyorsunuz? Hangi sıklıkta belirli bir zamanda yaptığınız işe tamamen konsantre olduğunuzu hissediyorsunuz?? Hangi sıklıkla geleceğin neler getireceğini hayal ediyor ve hangi sıklıkta gelecekte sizi bekleyen şeyler için endişeleniyorsunuz?
Geçmişi değiştiremezsiniz. Fakat gelecek için endişelenirken şu anı mahvedebilirsiniz.
Geleceğe odaklanırız. Neden? Geleceğimizi belirleyebileceğimizi düşündüğümüz için. Geleceğin de bir geçmişi olduğunu ve o geçmişin, geleceğimizi kurduğumuz altyapı olduğunu unutma eğilimindeyizdir.
- İşinizi değiştirip değiştirmemeniz gerektiğine nasıl karar verirsiniz? Kişisel performans modeli
İş memnuniyetsizliği nasıl ölçülebilir? Bu model, iş durumunu değerlendirmeye devam eder.
(Model şekline bak: sayfa 75)
Eğer şekilleriniz hareket halindeyse, işiniz size çeşitlilik sunuyor demektir.
- Bilişsel yanlılık, hepimizin bilinçsizce yaptığı ve kararlarımızı etkileyen sistematik yargı hatalarıdır. Bu önyargıları ortadan kaldıramazsanız, ancak düşünme şeklinizi keskinleştirirsiniz.
Çapa etkisi: ilk bilgiye kuvvetli şekilde güveniriz, birisi hakkında duyduğumuz ilk şey, o kişi hakkında yargımızı etkiler. Çapa bir kere indirildiyse, onu tekrar yukarı kaldırmak için büyük bir ikna edici güç gerekir. İlk izlenimlerinize güvenmeyin.
Argümanlarımızı, basit otobiyografik bilgilere dayandırırız. Bir golf ile kaza yaptın, vw kötü arabadır. Polonyalı güzel bir kız arkadaşın vardı, bütün polonyalılar güzel görünür.
- Kavşak modeli.
En son ne zaman bir şeyi ilk kez olarak yaptınız?
- Riskleri daha etkin bir şekilde nasıl analiz edebiliriz?
Göz önünde bulundurmadığımız riskler, onların var olabileceği daha önce aklımıza bile gelmemiştir. Örneğin, japon kamikaze pilotları pearl harboru gerçekleştirdiğinde, abd hazırlıklı değildi çünkü böyle bir saldırıyı daha önce hiç hayallerinde canlandırmamışlardı.
Beklenmedik şekilde başımıza gelen felaketler, hayal gücü eksikliğimizi yansıtır.
- Gerçekten neye ihtiyacınız var, gerçekten ne istiyorsunuz? Maslow piramitleri.
1943 yılında psikolog Abraham Maslow, ihtiyaçlar hiyerarşisi modelini yayınladı. İnsan ihtiyaçlarını kategorize etti.
- Fiziksel ihtiyaçlar; yemek yemek, uyumak, sıcaklık
- Güvenlik: yaşayacak bir yer, sağlık
- Sosyal ilişkiler; arkadaşlar, sevgililer, aşk
- Saygınlık: statü, güç, para
- Kendini gerçekleştirme: kişisel potansiyelinin farkına varma
İlk üçü temel ihtiyaçlar, bu üçü tatmin edilmişse, kişi onlar hakkında bir daha düşünme gereği duymaz. Geri kalan ikisi de, istek ya da kişisel gelişim ihtiyaçlarıdır, tam anlamıyla asla tatmin edilmezler.
- Takdir edici sorgulama.
Zayıflara odaklanmak, baştan itibaren olumsuz etki yaratır.
Bir fikrin ya da projenin kusurlarına fazla odaklanmak, işe yarayacak uygulamalar için hayati olan açık ve olumlu yaklaşımı bastırır.
Kusur bulan; iyi fikir ama...
Takdir edici sorgulama; evet, hatta bir de şunu yapabiliriz.
- Pareto ilkesi. Neden çıktıların %80'i, girdilerin %20'si sayesinde elde edilir?
İtalyan ekonomist Vilfredo Pareto, italyan zenginliğinin %80'inin, nüfusun %20'sine ait olduğunu gözlemledi. Hepsi bu da değil; çalışanların %20'lik dilimi, işin %80'inin yapıyor; sürücülerin %20'si, kazaların %80'ini yapıyor.
Herkes bilmeli ki, bir konuda harcayacakları zamanın %20'si, elde edilecek sonuçların %80'ini elde etmelerini sağlayacaktır.
- İnternet dünyanın en büyük kitaplığıdır; tek sorun kitapların hepsinin yere dağılmış olması.
- Bir çatışmayı zarafetle nasıl çözebilirsiniz? Çatışma çözüm modeli
Kaçmak: Çatışma ele alınmaz ve durum aynı kalır. İki tarafın da birşey kazanmayacağı varsayılabilir. Bu iki tarafın da kaybettiği bir durumdur.
Bir yumrukla el sıkışamazsınız.
- Siyah kuğu modeli. Deneyimleriniz sizi neden daha bilge kılmıyor?
Geçmişi baz alarak geleceği tahmin edemediğimiz bu fenomene, siyah kuğudur.
17. yy doğa bilimciler, siyah kuğu cinsini bulana kadar, kuğuların tümünün beyaz olduğunu varsayardı.
Siyah kuğular, beklenmedik olaylar.
- Difüzyon; sosyologlar, cazip bir fikrin ya da ürünün popüler oluşunu difüzyon olarak açıklarlar.
- Dikkat! Gerçek güç benzerlikler değil, farklılıklarda yatar.
- Neden mükemmel imkansızdır? Proje yönetim üçgeni.
İyi, ucuz ya da hızlı, üç başarı faktörüdür. Burada ya da önemlidir çünkü genellikle üçünden yalnızca ikisini sunmak mümkündür.
İyi ve hızlı pahalıdır.
İyi ve ucuz yavaştır.
Ucuz ve hızlı kötüdür.
- Bir partneri seçerken neleri dikkate almalı? Beklentiler modeli
Hiç beklentiniz yoksa kayıtsızsınızdır ve kayıtsızlık nadiren tatmin eder.
Beklentiler arttığında, beklentiler karşılayan biriyle karşılaşıldığında mutluluk da artar.
Beklentilere sahip olmanın genel mutluluk duygumuzu arttırdığını söyleyebiliriz.
Ancak kritik bir eşik var.
Eğer beklentiler kritik noktayı aşarsa, hayal kırıklığı kaçınılmazdır, çünkü hayali kurulan şey ulaşılammaz hale gelir.
Mükemmellik, van gölü canavarı gibi bir şey; tüm hayatları boyunca onu arayan insanlar ama henüz hiç kimse onu görmedi.
Yüksek beklentilere sahip olmanın ilke olarak yanlış tarafı yok. Çok abartılı beklentiler, mutluluğunuza gölge düşürür.
Kendinize şu soruyu sorun: beklentilerinizi düşürürseniz ne kaydebersiniz?
Kusurlu bir elmas, kusursuz çakıl taşından iyidir. (Konfiçyüs)
- Interconnectivity yani birbirine bağlılık, yeni nedensellik.
- Çok fazla düşünüyor ve çok az hissediyoruz.
·
183 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.