DÜNYA DÜZENİ = HAYVAN ÇİFTLİĞİ
SPOILER VAR!
Baskın Duygu: Umudum vardı; en azından en sonunda gerçekleri öğrendiler. Çok kişi kaybetmiş olsalar da. Mesela ilk giden domuz nerede, ben hâlâ merak ediyorum. Öfke oldu biraz ama soğuk bir kabulleniş olamadı. Hep bir umut bekledim. Hüzün de oldu; özellikle fark ettiğim şey şu ki okumayı ve üzerine yazmayı öğrenselerdi (tarih bilinci olsaydı) bunları yaşamayacaklardı. Cahillikleri koca bir çiftliği mahvetti.
AYRINTILI İNCELEME:
Hayvan Çiftliği çoğu zaman iktidarın yozlaşması üzerinden okunuyor ama kitap bundan çok daha temel bir yere dokunuyor: cehaletin nasıl bir düzen kurucuya dönüştüğüne. Kitabı bitirdiğimde hissettiğim şey katiyen soğuk bir kabulleniş değildi. Tersine, sonuna kadar bir umutla okudum. Bir noktada birilerinin duracağını, hatırlayacağını, yazılanları karşılaştıracağını düşündüm. Olmadı tabii. Yıkıcı olsa da her şeye şahit olup, artık düzenin zebanilerinin birbirine tıpa tıp benzemesi çarpıcıydı.
Çiftlikte yaşananlar kaçınılmaz değildi ve hayvanlar aptal oldukları için değil, hafızasız bırakıldıkları için kaybettiler. Okuma yazma öğrenildi ama yarım bırakıldı; bilgi bireysel kaldı, kolektifleşmedi. Yedi Emir değiştirildiğinde kimse “eskiden ne yazıyordu”yu kesin olarak hatırlayamadı. Tarih bilinci oluşmadığı için yalan, yavaş yavaş “gerçek”e dönüştü. Bu yüzden kitapta en büyük suçlu ne Napoleon’du ne de Snowball. Asıl suçlu cehaletti. Ama bu cehalet bir eksiklikten çok, örgütlü bir savunmasızlıktı. Savunma için de bilgiye ve bilince ihtiyaç var, pek tabii.
Snowball’a da üzüldüm. Zeki olduğu için. Üreten, düşünen, geliştiren bir karakterdi. Ama en büyük hatası toplumu tanımamasıydı. Zekâsını koruyacak bir güç mekanizması kurmadı; kendine gizli bir asker grubu kurması mesela. Bilgiyi yaygınlaştırmadı, eğitimi kökleştirmedi. İdealizm, güçle ve eğitimle korunmadığında ezildi. Snowball’un yenilgisi bana şunu düşündürdü: Zekâ tek başına yetmiyor. Toplumsal karşılığı olmayan bilgi, sahibini de kurtaramıyor.
Boxer’ın güdü olması, çalışkanlığı ve iyi niyeti iyiydi; hoştu da… Ama hiç sorgulamadı. “Daha çok çalışacağım” ve “Napoleon her zaman haklıdır” cümleleri, iyi olmanın nasıl kolayca sömürülebildiğini gösterdi.
Benjamin her şeyi biliyordu ama sustu. Değişmeyeceğini düşündüğü için öğretmedi, aktarmadı. Burada cehalet yalnızca bilmemek değil, bildiğini paylaşmamak hâline geldi. Bu sessizlik de düzenin sürmesine hizmet etti. Gerçi çiftliği de terk etmedi. Ama bence başka yerlerde sadece patronlar farklı, düzen aynı. Ona hak veriyorum.
Napoleon’un kurduğu sistem, tek başına bir kötülük anlatısı değil. O, cehaletin üzerinde yükselen bir sonuçtu. Squealer’ın yalanları bu yüzden işe yaradı; çünkü kimse karşılaştırma yapamıyordu.
Propaganda bağırarak değil, “zaten böyleydi” diyerek işledi.
Bu yüzden Hayvan Çiftliği benim için karamsar bir kitap değil. Rahatsız edici ama uyarıcı bir kitap. Bir dönemi değil, bir döngüyü anlatıyor. Eğitim yoksa, tarih bilinci yoksa, aynı hikâye tekrar ediyor. Ama bu tekrar bir kader değil. Cehalet doğuştan gelmez; eğitimle aşılabilir. Bu kitap her on yılda bir okunmalı. Her farklı zaman diliminde düzenin şeklini daha berrak biçimde önümüze seriyor.
·
62 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.