“ Araf “Edebiyat
Dante’nin Purgatorio’su, İlahi Komedya’nın en insani kitabıdır. Cehennem’de günah kesinleşmiştir, Cennet’te erdem tamamlanmıştır. Ama Araf….. Araf kararsızdır. Benim sevdiğim de tam burasıdır. Çünkü insan dediğin şey, tamamlanmış bir heykel değil yontulurken acıyan bir mermerdir.
Kitabın özü nettir ; Ruhlar arınmak için dağın eteklerinden zirveye doğru tırmanırlar. Yedi teras, yedi ölümcül günah. Gururdan başlar, şehvetle biter. Tesadüf değildir. Ortaçağ Hristiyan felsefesinde günah, sadece ahlaki bir hata değil yönü yanlış çevrilmiş bir sevgidir. Dante burada Thomas Aquinas’ın izinden yürür sevgi ya eksik sevilmiştir, ya fazla, ya da yanlış yere yönelmiştir. Araf, sevginin yeniden eğitildiği yerdir.
Ben bu kitabı okurken hep şunu düşünürüm; Dante Tanrı’dan çok insanı ciddiye alır. Çünkü burada ceza yoktur disiplin vardır. Zalimlik yoktur pedagojik bir sertlik vardır. Bu, skolastik düşüncenin en asil tarafıdır . İnsan aklı ve iradesiyle yükselebilir. Yeter ki sabretsin.
Mitoloji burada geri çekilir ama tamamen susmaz. Araf Dağı’nın kendisi bile antik dünyanın yankısını taşır. Dünya’nın öbür ucunda, okyanusun ortasında tek başına yükselen bu dağ, bana hep şunu hatırlatır Bu, Hristiyanlaştırılmış bir Olimpos’tur. Tanrılar gitmiş, erdem kalmıştır. Virgil’in hala Dante’ye rehberlik etmesi boşuna değildir. Akıl, vahyin kapısına kadar getirir insanı. Daha ötesine geçemez. Virgil’in Beatrice’e teslim ettiği yerde ben her seferinde durur, başımı eğerim. Çünkü bu sahne, aklın asaletiyle sınırının aynı anda kabulüdür.
Dönemin ruhu da kitabın her satırında hissedilir. 14. yüzyıl İtalya’sı….. Sürgünler, siyasal entrikalar, çökmekte olan şehir devletleri. Dante’nin adalet saplantısı kişisel değildir tarihsel bir yaradır. Ama Araf’ta, bu öfke yumuşamıştır. Cehennem’de isimler lanetlenir Araf’ta insanlar umutla anılır. Bu fark çok şey söyler. Dante bile burada kendini biraz affetmiştir sanki.
Ve evet, dramatiktir. Çünkü arınma sessiz olmaz. Ruhlar ilahi ilahiler söylerken bile yük taşırlar. Gururlular sırtlarında taşlarla yürür kıskançların gözleri dikilidir öfkeliler dumanın içinde kaybolur. Bunlar sembol değil sadece ahlaki anatomidir. İnsan ruhunun kesitleridir. Ben bu sahneleri okurken rahatsız olurum. Çünkü Dante suçluyu değil, tanıdığı insanı anlatır. Bazen de beni.
Araf, bana göre umudun en ciddi halidir. Ne naif ne romantik. Çalışkan bir umut bu. Terleyen, bekleyen, sabreden bir umut. Bugünün hız takıntılı dünyasında neredeyse kışkırtıcı bir metin. Dante burada şunu söyler; “Yavaşla. Arınmak zaman ister.”
Benim Dante’ye bu kadar bağlanmam boşuna değil. O, insanı ne yüceltiyor ne de yerin dibine sokuyor. Olduğu gibi alıyor kusurlu, düşünen, isteyen, pişman olan. Purgatorio’yu seviyorum çünkü bana şunu hatırlatıyor kurtuluş bir sıçrama değil, bir yürüyüştür. Ve evet, bazen yokuş yukarı.
Dante’nin Araf’ında ben kendimi görüyorum. Ne tamamen karanlık, ne tamamen ışık. Ama yürüyen. Ve bu, edebiyatta bulunabilecek en asil haldir.
·
34 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.