Sartre !!!
Sartre bu metinde aydını yüceltmez, ona bir rol de biçmez. Aydını soyar. Ününü, bilgisini, ahlaki konforunu tek tek üzerinden alır ve geriye kalan şeye bakar. O kalan şey çoğu zaman rahatsız edicidir. Çünkü Sartre’a göre aydın, sandığı kadar cesur değildir; yalnızca korkularını daha iyi gerekçelendirmiştir.
Bu kitapta asıl mesele “aydın kimdir?” sorusu değildir. Sartre daha sert bir yerden sorar: “Aydın ne zaman susar?” Ve suskunluğun her zaman cehaletten değil, çoğu zaman bilinçli bir kaçıştan doğduğunu gösterir. İktidarla çatışmanın bedelini bilen aydın, çoğu zaman kelimelerini yumuşatır, kavramların arkasına saklanır, gerçeği teorinin içine gömer. Böylece hem haklı kalır hem de hiçbir şeyi değiştirmez.
Sartre’ın en karanlık tespiti şudur: Aydın, zulmü görür ama onu genellikle ‘zamanı gelince’ konuşulacak bir meseleye dönüştürür. Tarafsızlık, bu noktada bir erdem değil; suç ortaklığıdır. Sartre’a göre tarafsız aydın diye bir şey yoktur. Sessizlik, her zaman bir taraf seçmektir ve çoğu zaman güçlüden yana olur.
Bu metinde umut yok denecek kadar azdır. Sartre aydını kurtarmaz, ona bir çıkış yolu da sunmaz. Çünkü kurtuluş fikrinin bile bir kaçış olabileceğini ima eder. Aydın olmak, onun dünyasında bir ayrıcalık değil, sürekli bir huzursuzluk halidir. Yanlış anlaşılmayı, yalnız kalmayı, dışlanmayı göze almadan aydın olunmaz. Ve Sartre şunu acımasızca hatırlatır: Çoğumuz bu bedeli ödemeye hazır değiliz.
Kitabı okurken insan kendi sessizliklerini hatırlar. Söylenmeyen cümleleri, ertelenen itirazları, “şu an sırası değil” denilerek bastırılan öfkeyi. Sartre burada okura şunu fısıldamaz, yüzüne söyler: Anlamak yetmez. Anlamak bazen suça dahildir.
Aydınlar Üzerine, insanın kendine sorduğu en rahatsız edici sorulardan biriyle biter: “Ben gerçekten karşı duruyor muyum, yoksa yalnızca olan biteni doğru kelimelerle izah ederek kendimi mi aklıyorum?”
Bu kitap insana iyi hissettirmez. Ama bazı metinler iyi hissettirmek için yazılmaz. Bazıları insanı yerinden etmek, karanlık bir aynanın karşısına dikmek için vardır. Sartre’ın yaptığı tam olarak budur.
BU
·
38 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.