SPOILER!!!!!
Mihail Bulgakov’un Köpek Kalbi adlı eseri, ilk bakışta kara mizah ve absürt bir bilimsel deney hikâyesi gibi görünse de, Rus Devrimi’ne ve Sovyet Rusya’nın “yeni insan” yaratma idealine yönelik güçlü bir eleştiri içerir. Kitabı okumaya öğretmenimin tavsiyesiyle başladım; ancak Rus Devrimi hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığım için, bu bağlamı araştırdıktan sonra eser benim için çok daha anlamlı hâle geldi. Devrime yönelik yoğun kinaye ve kara mizah barındıran bu eser, içindeki semboller çözüldükçe ve analiz edildikçe değerini daha da artıran bir kitap.
Romandaki Şarik karakteri, sokakta yaşayan bir köpektir ve açlık, şiddet ve hor görülme içinde yaşamaktadır. Bu yönüyle Şarik, devrim öncesi Rusya’daki alt tabakayı temsil eder. Sürekli kötü muamele görmesine rağmen hayatta kalmaya çalışır. Köpekken sahibine sadık, temel ihtiyaçlarıyla yetinen ve hatta kendisine yemek veren profesörü neredeyse ilah gibi gören bir varlıktır. Buna karşılık Profesör Preobrajenski, devrim öncesinin üst tabakasını temsil eder: eğitimli, zengin, lüks içinde yaşayan ve toplum üzerinde söz sahibi bir figürdür.
Devrim düşüncesine benzer şekilde profesör de Şarik’i bir gecede, keskin ve yapay bir müdahaleyle değiştirmek ister. Ancak bu dönüşüm beklendiği gibi “ilerleme” getirmez. Köpek Şarik’in insan bedenine kavuşmasıyla ortaya çıkan Poligraf Poligrafoviç Şarikov; ahlaksız, kaba, sürekli küfür eden ve topluma zarar veren bir karaktere dönüşür. Bu noktada dikkat çekici olan, profesörün Şarikov’a dönüşümden sonra “siz” diye hitap etmeye başlamasıdır. Yani biçimsel olarak insan kabul edilen Şarikov, hukuken ve toplumsal olarak varlık kazanır; kimlik çıkarılır, haklar elde eder. Ancak bu haklar, içsel bir gelişimle değil, yalnızca sistemin verdiği yetkilerle mümkündür.
Burada sorgulanması gereken temel soru şudur: Kötü olan şey değişim mi, yoksa insana dönüşüm mü? Roman bize gösterir ki sorun değişimin kendisi değildir; sorun, bu değişimin temelsiz, zoraki ve ahlaki değerlerden yoksun olmasıdır. Şarikov’un insan bedeni vardır, konuşur, hak iddia eder; fakat sorumluluk, kültür ve vicdan gibi insani değerlerden yoksundur. Bu da bizi şu sonuca götürür: Bir bedene sahip olmak gerçekten bir insan olduğumuz anlamına gelmez.
Romanın en çarpıcı ve rahatsız edici noktası ise finaldir. Şarikov’un tekrar köpeğe dönüştürülmesi ilk bakışta bir rahatlama, hatta “doğruya dönüş” gibi sunulur. Oysa bu durum aslında insanlık adına başarısız ve üzücü bir sonu temsil eder. Çünkü yapılan deney başarısız olmuş, insan üzerinde bir deneme yapılmış ve sonuç geri alınarak sorumluluktan kaçınılmıştır. Sorun çözülmemiş, yalnızca yok sayılmıştır. Bu nedenle final mutlu değil; aksine, insanı ve toplumu dönüştürmeye çalışan anlayışın ne kadar tehlikeli olabileceğini gösteren karanlık bir kapanıştır.
Sonuç olarak Köpek Kalbi, bir köpeğin insana dönüşmesini değil; insanı insan yapan değerlerin göz ardı edilmesini eleştiren güçlü bir eserdir. Bulgakov, bir gecede “yeni insan” yaratma fikrinin ne kadar sığ ve tehlikeli olduğunu çarpıcı bir alegoriyle gözler önüne serer.
·
35 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.